Soal Jawab › Hak & tanggungjawab
🏡 Soal Jawab · 50 soalan
Hak & tanggungjawab
Nafkah, ketaatan, adab, kewangan rumah. Disusun mengikut soalan yang paling kerap ditanya.
🧭 Persediaan & memilih pasangan💍 Khitbah & pertunangan📜 Akad nikah🏡 Hak & tanggungjawab⚖️ Poligami: hukum & keadilan🏛️ Poligami: undang-undang🤝 Isteri sedia ada & bakal isteri🕊️ Konflik & penyelesaian🚪 Perceraian, idah & rujuk🌍 Anak, pusaka & global🧭 Serantau & Timur Tengah
1Apakah hak-hak isteri ke atas suami dalam Islam?
Isteri berhak menerima mahar, nafkah, tempat tinggal yang layak dan layanan yang baik daripada suami.
Al-Quran memerintahkan suami bergaul dengan isteri secara makruf, dan menegaskan bahawa isteri mempunyai hak yang seimbang dengan kewajipannya. Dalam khutbah Haji Wada', Nabi ﷺ berpesan agar bertakwa kepada Allah dalam urusan wanita, dan bahawa rezeki serta pakaian mereka adalah tanggungan suami secara makruf. Hak isteri juga termasuk nafkah batin, tidak disakiti, dijaga maruahnya, dididik dalam agama dan dihormati hartanya sendiri. Baginda bersabda bahawa orang terbaik ialah yang paling baik terhadap isterinya. Huraian lanjut di laman Hak suami & isteri dan Nafkah.
Al-Quran memerintahkan suami bergaul dengan isteri secara makruf, dan menegaskan bahawa isteri mempunyai hak yang seimbang dengan kewajipannya. Dalam khutbah Haji Wada', Nabi ﷺ berpesan agar bertakwa kepada Allah dalam urusan wanita, dan bahawa rezeki serta pakaian mereka adalah tanggungan suami secara makruf. Hak isteri juga termasuk nafkah batin, tidak disakiti, dijaga maruahnya, dididik dalam agama dan dihormati hartanya sendiri. Baginda bersabda bahawa orang terbaik ialah yang paling baik terhadap isterinya. Huraian lanjut di laman Hak suami & isteri dan Nafkah.
Surah an-Nisa' 4:19Surah al-Baqarah 2:228Sahih Muslim 1218Jami' at-Tirmidhi 1162 (hasan sahih)
2Apakah hak suami ke atas isteri?
Hak utama suami ialah ketaatan isteri dalam perkara makruf, menjaga diri dan harta suami, serta tidak mengizinkan orang yang tidak disukai suami masuk ke rumah.
Allah menyifatkan isteri solehah sebagai yang taat dan menjaga diri ketika suami tiada. Nabi ﷺ melarang isteri berpuasa sunat ketika suami ada kecuali dengan izinnya, dan melarangnya membenarkan seseorang masuk ke rumah tanpa izin suami. Isteri juga dipertanggungjawabkan sebagai penjaga rumah tangga suaminya. Namun ketaatan ini terhad kepada perkara makruf: tiada ketaatan dalam maksiat. Hak suami datang bersama tanggungjawab kepimpinan dan nafkah; ia bukan kuasa mutlak. Lihat Hak suami & isteri.
Allah menyifatkan isteri solehah sebagai yang taat dan menjaga diri ketika suami tiada. Nabi ﷺ melarang isteri berpuasa sunat ketika suami ada kecuali dengan izinnya, dan melarangnya membenarkan seseorang masuk ke rumah tanpa izin suami. Isteri juga dipertanggungjawabkan sebagai penjaga rumah tangga suaminya. Namun ketaatan ini terhad kepada perkara makruf: tiada ketaatan dalam maksiat. Hak suami datang bersama tanggungjawab kepimpinan dan nafkah; ia bukan kuasa mutlak. Lihat Hak suami & isteri.
Surah an-Nisa' 4:34Sahih al-Bukhari 5195Sahih Muslim 1026Sahih al-Bukhari 893Sahih al-Bukhari 7257
3Apa maksud nafkah zahir dan nafkah batin?
Nafkah zahir ialah keperluan material isteri, manakala nafkah batin ialah keperluan kasih sayang dan hubungan suami isteri.
Nafkah zahir merangkumi makanan, pakaian, tempat tinggal dan keperluan asas lain mengikut kemampuan suami dan uruf setempat. Allah berfirman bahawa ayah wajib menanggung makan dan pakaian isteri secara makruf. Nafkah batin pula merujuk kepada hubungan intim, layanan mesra, perhatian dan masa bersama. Nabi ﷺ menyebut bahawa hubungan suami dengan isterinya juga dikira sedekah. Kedua-duanya adalah hak isteri; mengabaikan salah satu boleh menjadi kezaliman dan dalam keadaan tertentu boleh menjadi asas tuntutan di Mahkamah Syariah. Lihat Nafkah dan Istilah.
Nafkah zahir merangkumi makanan, pakaian, tempat tinggal dan keperluan asas lain mengikut kemampuan suami dan uruf setempat. Allah berfirman bahawa ayah wajib menanggung makan dan pakaian isteri secara makruf. Nafkah batin pula merujuk kepada hubungan intim, layanan mesra, perhatian dan masa bersama. Nabi ﷺ menyebut bahawa hubungan suami dengan isterinya juga dikira sedekah. Kedua-duanya adalah hak isteri; mengabaikan salah satu boleh menjadi kezaliman dan dalam keadaan tertentu boleh menjadi asas tuntutan di Mahkamah Syariah. Lihat Nafkah dan Istilah.
Surah al-Baqarah 2:233Sahih Muslim 1006Sahih Muslim 1218
4Berapa banyak nafkah yang wajib suami beri kepada isteri?
Tiada angka tetap dalam nas; nafkah diukur mengikut kemampuan suami dan keperluan munasabah isteri.
Allah berfirman agar orang yang lapang memberi mengikut kelapangannya, dan yang sempit rezekinya memberi mengikut apa yang Allah kurniakan. Ini bermakna suami berpendapatan tinggi tidak wajar memberi pada tahap minimum, dan suami yang susah tidak dibebani di luar kemampuan. Jika berlaku pertikaian, Mahkamah Syariah akan menilai pendapatan suami, keperluan isteri dan kos sara hidup setempat sebelum menetapkan jumlah. Gunakan kalkulator kami sebagai panduan awal sahaja, dan rujuk Nafkah untuk merancang belanjawan keluarga.
Allah berfirman agar orang yang lapang memberi mengikut kelapangannya, dan yang sempit rezekinya memberi mengikut apa yang Allah kurniakan. Ini bermakna suami berpendapatan tinggi tidak wajar memberi pada tahap minimum, dan suami yang susah tidak dibebani di luar kemampuan. Jika berlaku pertikaian, Mahkamah Syariah akan menilai pendapatan suami, keperluan isteri dan kos sara hidup setempat sebelum menetapkan jumlah. Gunakan kalkulator kami sebagai panduan awal sahaja, dan rujuk Nafkah untuk merancang belanjawan keluarga.
Perbezaan mazhab. Mazhab Syafi'i secara klasik menetapkan kadar makanan mengikut status suami (kaya, sederhana, miskin), manakala Hanafi, Maliki dan Hanbali mengukurnya berdasarkan kecukupan (kifayah) isteri menurut uruf.
Surah at-Talaq 65:7Surah al-Baqarah 2:233Sahih al-Bukhari 5364
5Suami tak bagi nafkah, apa yang isteri boleh buat?
Isteri boleh menuntut nafkah melalui Mahkamah Syariah, dan nafkah yang tidak dibayar kekal sebagai hutang ke atas suami.
Langkah awal ialah berbincang secara baik atau melalui kaunseling di pejabat agama. Jika gagal, isteri boleh memfailkan tuntutan nafkah, termasuk nafkah tertunggak. Dalam hadis Hindun, Nabi ﷺ membenarkan isteri mengambil daripada harta suami yang kedekut sekadar mencukupi untuk dirinya dan anak-anak secara makruf. Kegagalan memberi nafkah untuk tempoh tertentu juga boleh menjadi alasan fasakh di bawah enakmen negeri. Rujuk Prosedur, Kaunseling dan Talak & cerai.
Langkah awal ialah berbincang secara baik atau melalui kaunseling di pejabat agama. Jika gagal, isteri boleh memfailkan tuntutan nafkah, termasuk nafkah tertunggak. Dalam hadis Hindun, Nabi ﷺ membenarkan isteri mengambil daripada harta suami yang kedekut sekadar mencukupi untuk dirinya dan anak-anak secara makruf. Kegagalan memberi nafkah untuk tempoh tertentu juga boleh menjadi alasan fasakh di bawah enakmen negeri. Rujuk Prosedur, Kaunseling dan Talak & cerai.
Perbezaan mazhab. Jumhur (Maliki, Syafi'i, Hanbali) menganggap nafkah tertunggak sebagai hutang walaupun tanpa perintah mahkamah; Hanafi secara asal hanya menjadikannya hutang selepas ditetapkan oleh hakim atau dipersetujui.
Sahih al-Bukhari 5364Sahih Muslim 1714Surah at-Talaq 65:7Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam negeri
6Gaji isteri yang bekerja milik siapa? Wajibkah dia bagi kepada suami?
Gaji isteri adalah milik penuh isteri, dan dia tidak wajib menyerahkannya kepada suami atau membiayai rumah tangga.
Islam mengiktiraf pemilikan harta wanita secara bebas: lelaki mendapat bahagian daripada usahanya dan wanita mendapat bahagian daripada usahanya. Nafkah keluarga tetap kewajipan suami walaupun isteri lebih kaya. Jika isteri menyumbang dengan rela, itu sedekah dan ihsan yang berpahala besar; para sahabiah seperti Zainab isteri Ibn Mas'ud bersedekah kepada suami dan anak-anaknya. Sebaiknya pasangan berbincang secara terbuka dan merekodkan sumbangan besar seperti bayaran rumah. Lihat Hak suami & isteri dan Nafkah.
Islam mengiktiraf pemilikan harta wanita secara bebas: lelaki mendapat bahagian daripada usahanya dan wanita mendapat bahagian daripada usahanya. Nafkah keluarga tetap kewajipan suami walaupun isteri lebih kaya. Jika isteri menyumbang dengan rela, itu sedekah dan ihsan yang berpahala besar; para sahabiah seperti Zainab isteri Ibn Mas'ud bersedekah kepada suami dan anak-anaknya. Sebaiknya pasangan berbincang secara terbuka dan merekodkan sumbangan besar seperti bayaran rumah. Lihat Hak suami & isteri dan Nafkah.
Surah an-Nisa' 4:32Surah an-Nisa' 4:4Riwayat al-Bukhari dan Muslim (hadis Zainab isteri Ibn Mas'ud)
7Adakah isteri wajib memasak dan buat kerja rumah?
Menurut mazhab Syafi'i, kerja rumah seperti memasak dan membasuh bukan kewajipan syarak ke atas isteri, tetapi ia amalan mulia jika dilakukan dengan rela.
Kewajipan menyediakan keperluan rumah terletak pada suami sebagai sebahagian nafkah, termasuk pembantu bagi isteri yang biasa dilayani dalam keluarganya, mengikut kemampuan suami. Namun kebanyakan rumah tangga berjalan atas dasar tolong-menolong dan uruf. Fatimah RA sendiri melakukan kerja rumah, dan Nabi ﷺ pula membantu kerja keluarganya. Yang terbaik ialah pembahagian tugas yang adil hasil perbincangan. Lihat Hak suami & isteri.
Kewajipan menyediakan keperluan rumah terletak pada suami sebagai sebahagian nafkah, termasuk pembantu bagi isteri yang biasa dilayani dalam keluarganya, mengikut kemampuan suami. Namun kebanyakan rumah tangga berjalan atas dasar tolong-menolong dan uruf. Fatimah RA sendiri melakukan kerja rumah, dan Nabi ﷺ pula membantu kerja keluarganya. Yang terbaik ialah pembahagian tugas yang adil hasil perbincangan. Lihat Hak suami & isteri.
Perbezaan mazhab. Syafi'i dan Hanbali: tidak wajib secara hukum. Maliki: wajib mengikut uruf bagi wanita yang kebiasaannya melakukan kerja rumah. Hanafi: dituntut secara diyanah (agama) tetapi tidak dipaksa oleh mahkamah.
Surah an-Nisa' 4:19Sahih al-Bukhari 676
8Bolehkah isteri bekerja? Perlukah izin suami?
Isteri boleh bekerja dalam pekerjaan yang halal, dan menurut mazhab Syafi'i dia perlu izin suami kerana keluar rumah melibatkan hak suami.
Syarat umum ialah pekerjaan itu halal, menjaga aurat dan adab, selamat, serta tidak mengabaikan tanggungjawab rumah tangga dan anak secara serius. Suami sepatutnya tidak menghalang tanpa sebab munasabah, lebih-lebih lagi jika keluarga memerlukan pendapatan itu. Pasangan boleh juga menjadikan kebenaran bekerja sebagai syarat yang dipersetujui sebelum atau semasa akad. Pendapatan isteri tetap miliknya. Lihat Hak suami & isteri dan Nafkah.
Syarat umum ialah pekerjaan itu halal, menjaga aurat dan adab, selamat, serta tidak mengabaikan tanggungjawab rumah tangga dan anak secara serius. Suami sepatutnya tidak menghalang tanpa sebab munasabah, lebih-lebih lagi jika keluarga memerlukan pendapatan itu. Pasangan boleh juga menjadikan kebenaran bekerja sebagai syarat yang dipersetujui sebelum atau semasa akad. Pendapatan isteri tetap miliknya. Lihat Hak suami & isteri dan Nafkah.
Perbezaan mazhab. Mazhab Hanbali lebih kuat menguatkuasakan syarat dalam akad (contohnya syarat dibenarkan bekerja); jika suami melanggarnya, isteri berhak memilih fasakh.
Surah an-Nisa' 4:32Surah an-Nisa' 4:34Sahih al-Bukhari 893
9Sejauh mana isteri wajib taat kepada suami?
Isteri wajib taat kepada suami dalam perkara makruf yang berkaitan hak perkahwinan, tetapi tidak dalam perkara maksiat atau yang memudaratkan.
Nabi ﷺ bersabda bahawa tiada ketaatan dalam maksiat; ketaatan hanya dalam perkara makruf. Oleh itu, isteri tidak boleh mengikut arahan meninggalkan solat, membuka aurat di khalayak, memutuskan silaturahim atau melakukan perkara haram. Ketaatan juga tidak bermaksud isteri tidak boleh berpendapat; isteri Nabi ﷺ sendiri berbincang dan memberi pandangan kepada Baginda. Suami pula wajib memimpin dengan adil dan bermesyuarat. Lihat Hak suami & isteri.
Nabi ﷺ bersabda bahawa tiada ketaatan dalam maksiat; ketaatan hanya dalam perkara makruf. Oleh itu, isteri tidak boleh mengikut arahan meninggalkan solat, membuka aurat di khalayak, memutuskan silaturahim atau melakukan perkara haram. Ketaatan juga tidak bermaksud isteri tidak boleh berpendapat; isteri Nabi ﷺ sendiri berbincang dan memberi pandangan kepada Baginda. Suami pula wajib memimpin dengan adil dan bermesyuarat. Lihat Hak suami & isteri.
Surah an-Nisa' 4:34Sahih al-Bukhari 7257Sahih Muslim 1840Surah an-Nisa' 4:19
10Berdosakah isteri menolak ajakan suami untuk bersama?
Isteri berdosa jika menolak tanpa uzur syarie, tetapi tidak berdosa jika ada keuzuran yang munasabah.
Nabi ﷺ bersabda bahawa jika suami mengajak isteri ke tempat tidur lalu dia enggan tanpa alasan sehingga suami tidur dalam keadaan marah, malaikat melaknatnya (Sahih al-Bukhari 5193; Sahih Muslim 1436). Ulama memahami hadis ini dalam konteks tiada alasan. Keuzuran yang diterima termasuk haid dan nifas, sakit, keletihan yang teruk, puasa wajib pada siang hari, kemurungan atau trauma, serta mudarat fizikal atau emosi.
Hubungan intim ialah hak bersama, bukan hak sebelah pihak — al-Quran menyifatkan suami isteri sebagai "pakaian" bagi satu sama lain (2:187) dan memerintahkan pergaulan secara makruf (4:19). Suami dituntut berlembut, memahami keadaan isteri dan tidak memaksa. Jika penolakan sering berlaku, bincangkan puncanya, termasuk masalah kesihatan atau emosi, dan dapatkan nasihat. Lihat Adab Suami Isteri.
Nabi ﷺ bersabda bahawa jika suami mengajak isteri ke tempat tidur lalu dia enggan tanpa alasan sehingga suami tidur dalam keadaan marah, malaikat melaknatnya (Sahih al-Bukhari 5193; Sahih Muslim 1436). Ulama memahami hadis ini dalam konteks tiada alasan. Keuzuran yang diterima termasuk haid dan nifas, sakit, keletihan yang teruk, puasa wajib pada siang hari, kemurungan atau trauma, serta mudarat fizikal atau emosi.
Hubungan intim ialah hak bersama, bukan hak sebelah pihak — al-Quran menyifatkan suami isteri sebagai "pakaian" bagi satu sama lain (2:187) dan memerintahkan pergaulan secara makruf (4:19). Suami dituntut berlembut, memahami keadaan isteri dan tidak memaksa. Jika penolakan sering berlaku, bincangkan puncanya, termasuk masalah kesihatan atau emosi, dan dapatkan nasihat. Lihat Adab Suami Isteri.
Sahih al-Bukhari 5193Sahih Muslim 1436Surah al-Baqarah 2:187Surah an-Nisa' 4:19
11Suami abaikan nafkah batin, apa hukumnya dan apa isteri boleh buat?
Suami yang sengaja mengabaikan nafkah batin tanpa uzur telah mengabaikan hak isteri dan perlu bertaubat serta memperbaikinya.
Nabi ﷺ mengingatkan bahawa isteri mempunyai hak ke atas suami, dan Al-Quran menghadkan sumpah tidak menyetubuhi isteri (ila') kepada empat bulan sahaja. Isteri digalakkan berterus terang dengan cara baik, mendapatkan pemeriksaan kesihatan jika ada masalah fizikal, dan mendapatkan kaunseling. Jika berlarutan dan menimbulkan mudarat, isteri boleh merujuk ke Mahkamah Syariah; ketiadaan nafkah batin dalam tempoh tertentu boleh menjadi alasan fasakh mengikut enakmen negeri. Lihat Adab suami isteri.
Nabi ﷺ mengingatkan bahawa isteri mempunyai hak ke atas suami, dan Al-Quran menghadkan sumpah tidak menyetubuhi isteri (ila') kepada empat bulan sahaja. Isteri digalakkan berterus terang dengan cara baik, mendapatkan pemeriksaan kesihatan jika ada masalah fizikal, dan mendapatkan kaunseling. Jika berlarutan dan menimbulkan mudarat, isteri boleh merujuk ke Mahkamah Syariah; ketiadaan nafkah batin dalam tempoh tertentu boleh menjadi alasan fasakh mengikut enakmen negeri. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Syafi'i: secara hukum mahkamah suami hanya wajib sekali dalam perkahwinan, tetapi dituntut secara agama memenuhi keperluan isteri. Hanbali: wajib sekurang-kurangnya sekali setiap empat bulan. Maliki: wajib setakat menghilangkan mudarat isteri.
Surah al-Baqarah 2:226Surah an-Nisa' 4:19Riwayat al-Bukhari (hadis 'isterimu mempunyai hak ke atasmu')
12Suami kerja jauh atau di luar negara, berapa lama boleh tinggalkan isteri?
Tiada had tetap dalam nas, tetapi ramai ulama mengambil panduan sekitar empat hingga enam bulan, dan yang lebih lama memerlukan persetujuan isteri.
Panduan ini diambil daripada had ila' empat bulan dalam Al-Quran serta amalan Khalifah Umar yang dilaporkan mengehadkan tempoh tentera berjauhan daripada isteri. Nafkah zahir tetap wajib sepanjang suami berjauhan. Pasangan perlu berbincang dan bersetuju tentang tempoh, hubungan berkala serta keselamatan isteri. Jika ketiadaan suami yang lama menimbulkan mudarat dan nafkah terputus, isteri boleh merujuk Mahkamah Syariah. Lihat Hak suami & isteri.
Panduan ini diambil daripada had ila' empat bulan dalam Al-Quran serta amalan Khalifah Umar yang dilaporkan mengehadkan tempoh tentera berjauhan daripada isteri. Nafkah zahir tetap wajib sepanjang suami berjauhan. Pasangan perlu berbincang dan bersetuju tentang tempoh, hubungan berkala serta keselamatan isteri. Jika ketiadaan suami yang lama menimbulkan mudarat dan nafkah terputus, isteri boleh merujuk Mahkamah Syariah. Lihat Hak suami & isteri.
Perbezaan mazhab. Hanbali secara jelas membenarkan isteri menuntut fasakh jika suami bermusafir melebihi enam bulan tanpa uzur dan enggan pulang selepas diminta; mazhab lain melihatnya dari sudut mudarat dan nafkah.
Surah al-Baqarah 2:226Surah an-Nisa' 4:19
13Wajibkah suami sediakan rumah sendiri untuk isteri?
Ya, suami wajib menyediakan tempat tinggal yang layak dan privasi untuk isteri, sekurang-kurangnya ruang tersendiri yang tidak dikongsi dengan orang lain.
Allah memerintahkan agar isteri ditempatkan di tempat tinggal suami mengikut kemampuannya. Tempat tinggal tidak semestinya rumah milik sendiri; rumah sewa atau bilik dengan kemudahan berasingan memadai, asalkan selamat, sesuai dengan uruf dan memberi privasi. Isteri berhak menolak tinggal bersama ipar atau ahli keluarga lain yang menyebabkan mudarat atau kehilangan privasi. Bagi poligami, setiap isteri berhak atas kediaman berasingan. Lihat Nafkah.
Allah memerintahkan agar isteri ditempatkan di tempat tinggal suami mengikut kemampuannya. Tempat tinggal tidak semestinya rumah milik sendiri; rumah sewa atau bilik dengan kemudahan berasingan memadai, asalkan selamat, sesuai dengan uruf dan memberi privasi. Isteri berhak menolak tinggal bersama ipar atau ahli keluarga lain yang menyebabkan mudarat atau kehilangan privasi. Bagi poligami, setiap isteri berhak atas kediaman berasingan. Lihat Nafkah.
Surah at-Talaq 65:6Surah at-Talaq 65:7
14Bolehkah suami paksa isteri tinggal serumah dengan mertua?
Suami tidak boleh memaksa jika isteri tidak mendapat ruang dan privasi yang layak, tetapi tinggal bersama mertua dibolehkan jika isteri bersetuju atau haknya terpelihara.
Hak isteri ialah tempat tinggal yang memberinya privasi dan keselamatan. Jika rumah keluarga suami menyediakan bilik dan kemudahan sendiri tanpa mudarat, ramai ulama menganggapnya memadai. Jika berlaku tekanan, konflik atau ipar lelaki bukan mahram sering bersama, isteri berhak meminta kediaman berasingan. Suami juga perlu menyeimbangkan bakti kepada ibu bapa dengan hak isteri. Berbincang awal sebelum berkahwin sangat membantu. Lihat Hak suami & isteri.
Hak isteri ialah tempat tinggal yang memberinya privasi dan keselamatan. Jika rumah keluarga suami menyediakan bilik dan kemudahan sendiri tanpa mudarat, ramai ulama menganggapnya memadai. Jika berlaku tekanan, konflik atau ipar lelaki bukan mahram sering bersama, isteri berhak meminta kediaman berasingan. Suami juga perlu menyeimbangkan bakti kepada ibu bapa dengan hak isteri. Berbincang awal sebelum berkahwin sangat membantu. Lihat Hak suami & isteri.
Surah at-Talaq 65:6Sahih al-Bukhari 5232Sahih Muslim 2172
15Adakah isteri wajib melayan dan menjaga ibu bapa mertua?
Dari segi hukum fiqh, menjaga mertua bukan kewajipan isteri, tetapi berbuat baik kepada mereka adalah akhlak mulia yang sangat dituntut.
Kewajipan berbakti dan menanggung ibu bapa yang memerlukan terletak pada anak mereka, iaitu suami. Namun mertua ialah mahram dan sebahagian keluarga isteri; melayan mereka dengan baik menggembirakan suami dan mengeratkan silaturahim. Suami tidak sepatutnya membebankan isteri dengan penjagaan sepenuh masa tanpa persetujuan atau bantuan. Penjagaan warga emas elok dikongsi bersama adik-beradik suami. Lihat Hak suami & isteri.
Kewajipan berbakti dan menanggung ibu bapa yang memerlukan terletak pada anak mereka, iaitu suami. Namun mertua ialah mahram dan sebahagian keluarga isteri; melayan mereka dengan baik menggembirakan suami dan mengeratkan silaturahim. Suami tidak sepatutnya membebankan isteri dengan penjagaan sepenuh masa tanpa persetujuan atau bantuan. Penjagaan warga emas elok dikongsi bersama adik-beradik suami. Lihat Hak suami & isteri.
Surah al-Isra' 17:23-24Surah an-Nisa' 4:36Surah an-Nisa' 4:23
16Suami perlu dahulukan ibu atau isteri?
Kedua-duanya mempunyai hak berbeza yang wajib ditunaikan: ibu berhak atas bakti dan penghormatan, isteri berhak atas nafkah dan layanan baik.
Berbakti kepada ibu bapa ialah perintah Allah yang besar, tetapi ia tidak membenarkan suami menzalimi isteri. Dalam urusan nafkah, mazhab Syafi'i mendahulukan nafkah isteri ke atas nafkah kaum kerabat kerana ia hak akibat perkahwinan yang tidak bergantung kepada keperluan. Dalam urusan ketaatan dan penghormatan, suami tetap wajib berbuat baik kepada ibunya. Yang dituntut ialah keseimbangan, bukan memilih salah satu. Lihat Hak suami & isteri.
Berbakti kepada ibu bapa ialah perintah Allah yang besar, tetapi ia tidak membenarkan suami menzalimi isteri. Dalam urusan nafkah, mazhab Syafi'i mendahulukan nafkah isteri ke atas nafkah kaum kerabat kerana ia hak akibat perkahwinan yang tidak bergantung kepada keperluan. Dalam urusan ketaatan dan penghormatan, suami tetap wajib berbuat baik kepada ibunya. Yang dituntut ialah keseimbangan, bukan memilih salah satu. Lihat Hak suami & isteri.
Surah al-Isra' 17:23-24Surah an-Nisa' 4:19Sahih Muslim 995
17Isteri nak balik rumah ibu bapa, perlukah izin suami?
Menurut mazhab Syafi'i, isteri perlu izin suami untuk keluar rumah termasuk menziarahi ibu bapa, tetapi suami tidak wajar menghalang tanpa sebab munasabah.
Silaturahim dengan ibu bapa adalah wajib dan memutuskannya berdosa besar. Oleh itu, suami yang menghalang isteri menziarahi ibu bapanya tanpa alasan syarie telah bertindak tidak makruf. Jika ibu bapa sakit tenat atau memerlukan, ramai ulama berpendapat isteri boleh pergi walaupun suami enggan. Amalan terbaik ialah persetujuan awal tentang jadual ziarah dan berkongsi giliran hari raya dengan adil. Lihat Hak suami & isteri.
Silaturahim dengan ibu bapa adalah wajib dan memutuskannya berdosa besar. Oleh itu, suami yang menghalang isteri menziarahi ibu bapanya tanpa alasan syarie telah bertindak tidak makruf. Jika ibu bapa sakit tenat atau memerlukan, ramai ulama berpendapat isteri boleh pergi walaupun suami enggan. Amalan terbaik ialah persetujuan awal tentang jadual ziarah dan berkongsi giliran hari raya dengan adil. Lihat Hak suami & isteri.
Perbezaan mazhab. Hanafi: isteri berhak menziarahi ibu bapa sekali seminggu walaupun tanpa izin suami. Syafi'i dan Hanbali: perlu izin, tetapi makruh suami menghalangnya.
Surah an-Nisa' 4:1Surah Muhammad 47:22-23Surah an-Nisa' 4:19
18Bolehkah isteri bersedekah daripada harta suami tanpa izinnya?
Isteri boleh bersedekah sedikit daripada makanan atau barang rumah yang lazimnya diizinkan, tetapi tidak boleh membelanjakan harta suami dalam jumlah besar tanpa izinnya.
Nabi ﷺ bersabda bahawa apabila isteri menginfakkan makanan rumahnya tanpa merosakkan, dia mendapat pahala atas infaknya dan suaminya mendapat pahala atas usahanya (Sahih al-Bukhari 1425; Sahih Muslim 1024). Ulama memahami ini sebagai izin adat ('urf) bagi perkara kecil; jika suami jelas melarang, atau jumlahnya besar, izin diperlukan.
Harta isteri sendiri — gaji, mahar, warisan — miliknya, dan dia bebas bersedekah daripadanya. Jika suami kedekut sehingga keperluan asas tidak dipenuhi, isteri boleh mengambil sekadar keperluan dirinya dan anak secara makruf, seperti dalam kes Hindun binti 'Utbah (Sahih al-Bukhari 5364), tetapi itu untuk nafkah, bukan sedekah. Lihat Hak Suami & Isteri dan Nafkah.
Nabi ﷺ bersabda bahawa apabila isteri menginfakkan makanan rumahnya tanpa merosakkan, dia mendapat pahala atas infaknya dan suaminya mendapat pahala atas usahanya (Sahih al-Bukhari 1425; Sahih Muslim 1024). Ulama memahami ini sebagai izin adat ('urf) bagi perkara kecil; jika suami jelas melarang, atau jumlahnya besar, izin diperlukan.
Harta isteri sendiri — gaji, mahar, warisan — miliknya, dan dia bebas bersedekah daripadanya. Jika suami kedekut sehingga keperluan asas tidak dipenuhi, isteri boleh mengambil sekadar keperluan dirinya dan anak secara makruf, seperti dalam kes Hindun binti 'Utbah (Sahih al-Bukhari 5364), tetapi itu untuk nafkah, bukan sedekah. Lihat Hak Suami & Isteri dan Nafkah.
Perbezaan mazhab. Majoriti: isteri bebas menggunakan hartanya sendiri. Maliki: pemberian melebihi satu pertiga harta isteri memerlukan izin suami.
Sahih al-Bukhari 1425Sahih Muslim 1024Sahih al-Bukhari 5364
19Adik atau abang ipar lelaki mahram atau bukan?
Bukan; ipar lelaki bukan mahram bagi isteri, jadi aurat dan batas pergaulan tetap perlu dijaga.
Nabi ﷺ memberi amaran keras tentang ipar dengan sabdanya bahawa ipar itu ibarat maut, kerana kedudukannya yang rapat dalam keluarga menjadikan fitnah lebih mudah berlaku. Isteri tidak boleh berdua-duaan (khalwat) dengan ipar lelaki dan perlu menutup aurat di hadapannya. Begitu juga suami terhadap kakak atau adik ipar perempuan. Hal ini penting apabila tinggal serumah dengan keluarga besar. Lihat Mahram.
Nabi ﷺ memberi amaran keras tentang ipar dengan sabdanya bahawa ipar itu ibarat maut, kerana kedudukannya yang rapat dalam keluarga menjadikan fitnah lebih mudah berlaku. Isteri tidak boleh berdua-duaan (khalwat) dengan ipar lelaki dan perlu menutup aurat di hadapannya. Begitu juga suami terhadap kakak atau adik ipar perempuan. Hal ini penting apabila tinggal serumah dengan keluarga besar. Lihat Mahram.
Sahih al-Bukhari 5232Sahih Muslim 2172Surah an-Nur 24:31
20Apa yang boleh dan tidak boleh dilakukan dengan isteri ketika haid?
Persetubuhan ketika haid adalah haram, tetapi bermesra tanpa jimak dibenarkan dengan batasan.
Allah memerintahkan agar menjauhi isteri ketika haid sehingga mereka suci. Nabi ﷺ bersabda: lakukanlah segala-galanya kecuali nikah (jimak). Suami boleh tidur bersama, memeluk, makan bersama dan bermesra. Isteri yang haid bukan najis dan tidak wajar dipinggirkan. Sesiapa yang terlanjur perlu bertaubat; sesetengah ulama menyarankan sedekah. Lihat Adab suami isteri.
Allah memerintahkan agar menjauhi isteri ketika haid sehingga mereka suci. Nabi ﷺ bersabda: lakukanlah segala-galanya kecuali nikah (jimak). Suami boleh tidur bersama, memeluk, makan bersama dan bermesra. Isteri yang haid bukan najis dan tidak wajar dipinggirkan. Sesiapa yang terlanjur perlu bertaubat; sesetengah ulama menyarankan sedekah. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Syafi'i, Hanafi dan Maliki: haram bersentuhan kulit tanpa lapik antara pusat dan lutut. Hanbali: hanya jimak yang haram, selainnya dibolehkan.
Surah al-Baqarah 2:222Sahih Muslim 302
21Darah haid dah berhenti tapi belum mandi wajib, boleh bersama?
Menurut mazhab Syafi'i, tidak boleh; isteri mesti mandi wajib terlebih dahulu selepas darah haid berhenti.
Allah berfirman agar tidak mendekati isteri sehingga mereka suci, dan apabila mereka telah bersuci maka datangilah mereka. Jumhur ulama memahami 'bersuci' di sini sebagai mandi wajib, bukan sekadar darah berhenti. Jika tiada air atau ada uzur menggunakan air, tayamum menggantikan mandi. Menyegerakan mandi wajib selepas suci adalah lebih baik untuk ibadah dan rumah tangga. Lihat Adab suami isteri.
Allah berfirman agar tidak mendekati isteri sehingga mereka suci, dan apabila mereka telah bersuci maka datangilah mereka. Jumhur ulama memahami 'bersuci' di sini sebagai mandi wajib, bukan sekadar darah berhenti. Jika tiada air atau ada uzur menggunakan air, tayamum menggantikan mandi. Menyegerakan mandi wajib selepas suci adalah lebih baik untuk ibadah dan rumah tangga. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Syafi'i, Maliki dan Hanbali mensyaratkan mandi. Hanafi membenarkan jika darah berhenti selepas tempoh maksimum sepuluh hari; jika kurang, perlu mandi atau berlalu satu waktu solat.
Surah al-Baqarah 2:222
22Berapa lama selepas bersalin baru boleh bersama isteri?
Hukum nifas sama dengan haid: haram bersetubuh sehingga darah nifas berhenti dan isteri mandi wajib.
Tiada had minimum nifas; jika darah berhenti lebih awal dan isteri mandi, persetubuhan dibolehkan dari segi hukum. Namun nasihat doktor tentang pemulihan rahim, jahitan dan kesihatan emosi isteri juga perlu diambil kira kerana Islam melarang memudaratkan diri. Ramai doktor menyarankan menunggu sekitar enam minggu atau sehingga pemeriksaan selepas bersalin. Bincang juga perancangan keluarga sebelum kembali bersama. Lihat Adab suami isteri.
Tiada had minimum nifas; jika darah berhenti lebih awal dan isteri mandi, persetubuhan dibolehkan dari segi hukum. Namun nasihat doktor tentang pemulihan rahim, jahitan dan kesihatan emosi isteri juga perlu diambil kira kerana Islam melarang memudaratkan diri. Ramai doktor menyarankan menunggu sekitar enam minggu atau sehingga pemeriksaan selepas bersalin. Bincang juga perancangan keluarga sebelum kembali bersama. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Tempoh maksimum nifas: 60 hari bagi Syafi'i dan Maliki, 40 hari bagi Hanafi dan Hanbali. Darah melebihi tempoh itu dianggap istihadah.
Surah al-Baqarah 2:222Surah al-Baqarah 2:195
23Apa hukum suami isteri bersama melalui dubur?
Haram; persetubuhan melalui dubur dilarang dengan tegas walaupun dengan isteri sendiri dan walaupun dengan persetujuan.
Al-Quran menyamakan isteri dengan ladang, iaitu tempat menyemai benih, dan membenarkan suami mendatanginya dari arah mana pun asalkan pada tempat yang betul (faraj). Sebab turunnya ayat ini dijelaskan dalam hadis sahih. Terdapat juga hadis yang melaknat perbuatan mendatangi isteri pada duburnya. Selain dosa, ia boleh memudaratkan kesihatan. Isteri berhak menolak dan tidak berdosa menolaknya. Lihat Adab suami isteri.
Al-Quran menyamakan isteri dengan ladang, iaitu tempat menyemai benih, dan membenarkan suami mendatanginya dari arah mana pun asalkan pada tempat yang betul (faraj). Sebab turunnya ayat ini dijelaskan dalam hadis sahih. Terdapat juga hadis yang melaknat perbuatan mendatangi isteri pada duburnya. Selain dosa, ia boleh memudaratkan kesihatan. Isteri berhak menolak dan tidak berdosa menolaknya. Lihat Adab suami isteri.
Surah al-Baqarah 2:223Sahih Muslim 1435Riwayat Abu Dawud (hasan)
24Apa adab dan doa sebelum bersama isteri?
Disunatkan membaca doa yang diajar Nabi ﷺ, memulakan dengan kemesraan, dan menjaga kebersihan serta privasi.
Doanya: Bismillah, Allahumma jannibnasy-syaitan wa jannibisy-syaitana ma razaqtana (Dengan nama Allah, ya Allah jauhkanlah kami daripada syaitan dan jauhkanlah syaitan daripada rezeki yang Engkau kurniakan kepada kami). Antara adab lain ialah niat yang baik untuk menjaga kehormatan diri dan memperoleh zuriat, bermesra dahulu, menjaga perasaan pasangan, berada di tempat tertutup, dan berwuduk jika ingin mengulangi. Lihat Adab suami isteri.
Doanya: Bismillah, Allahumma jannibnasy-syaitan wa jannibisy-syaitana ma razaqtana (Dengan nama Allah, ya Allah jauhkanlah kami daripada syaitan dan jauhkanlah syaitan daripada rezeki yang Engkau kurniakan kepada kami). Antara adab lain ialah niat yang baik untuk menjaga kehormatan diri dan memperoleh zuriat, bermesra dahulu, menjaga perasaan pasangan, berada di tempat tertutup, dan berwuduk jika ingin mengulangi. Lihat Adab suami isteri.
Sahih al-Bukhari 141Sahih Muslim 1434Sahih Muslim 308Surah al-Baqarah 2:223
25Bolehkah suami isteri melihat aurat masing-masing?
Boleh; tiada aurat antara suami dan isteri, dan melihat seluruh tubuh pasangan adalah halal.
Nabi ﷺ bersabda: jagalah auratmu kecuali daripada isterimu atau hamba milikmu. Aisyah RA juga meriwayatkan bahawa beliau mandi bersama Nabi ﷺ daripada satu bekas. Walau bagaimanapun, adab malu dan kesopanan tetap digalakkan, dan pasangan perlu menghormati keselesaan masing-masing. Batasannya ialah tidak mendedahkan aurat atau perkara intim kepada orang lain, termasuk melalui gambar atau video. Lihat Adab suami isteri.
Nabi ﷺ bersabda: jagalah auratmu kecuali daripada isterimu atau hamba milikmu. Aisyah RA juga meriwayatkan bahawa beliau mandi bersama Nabi ﷺ daripada satu bekas. Walau bagaimanapun, adab malu dan kesopanan tetap digalakkan, dan pasangan perlu menghormati keselesaan masing-masing. Batasannya ialah tidak mendedahkan aurat atau perkara intim kepada orang lain, termasuk melalui gambar atau video. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Sesetengah ulama Syafi'i menganggap makruh melihat kemaluan pasangan, berasaskan riwayat yang lemah; jumhur tidak mengharamkannya.
Sunan Abu Dawud 4017 (hasan)Riwayat al-Bukhari dan Muslim (Aisyah mandi bersama Nabi ﷺ)
26Apa hukum bersama isteri di siang hari Ramadan?
Haram dan membatalkan puasa; pelakunya wajib qada, bertaubat dan membayar kaffarah berat.
Hubungan suami isteri dibenarkan pada malam Ramadan sahaja. Lelaki yang bersetubuh dengan sengaja pada siang Ramadan dikenakan kaffarah: memerdekakan hamba, jika tidak mampu berpuasa dua bulan berturut-turut, jika tidak mampu memberi makan 60 orang miskin. Bermesra yang menyebabkan keluar mani juga membatalkan puasa tetapi tanpa kaffarah menurut Syafi'i. Isteri yang dipaksa tidak berdosa. Lihat Adab suami isteri.
Hubungan suami isteri dibenarkan pada malam Ramadan sahaja. Lelaki yang bersetubuh dengan sengaja pada siang Ramadan dikenakan kaffarah: memerdekakan hamba, jika tidak mampu berpuasa dua bulan berturut-turut, jika tidak mampu memberi makan 60 orang miskin. Bermesra yang menyebabkan keluar mani juga membatalkan puasa tetapi tanpa kaffarah menurut Syafi'i. Isteri yang dipaksa tidak berdosa. Lihat Adab suami isteri.
Perbezaan mazhab. Syafi'i: kaffarah hanya ke atas suami. Hanafi dan Maliki: isteri yang rela juga wajib kaffarah. Hanbali: terdapat dua riwayat tentang kaffarah isteri yang rela.
Surah al-Baqarah 2:187Sahih al-Bukhari 1936Sahih Muslim 1111
27Betulkah malam Jumaat sunat bersama isteri?
Tiada hadis sahih yang secara khusus menyuruh bersama pada malam Jumaat; ia hanyalah tafsiran sesetengah ulama.
Pandangan ini datang daripada hadis tentang kelebihan mandi pada hari Jumaat, yang sebahagian ulama tafsirkan sebagai isyarat kepada hubungan suami isteri. Namun ia tafsiran, bukan suruhan jelas. Begitu juga dakwaan bahawa bersama pada malam tertentu menyebabkan anak cacat tidak mempunyai asas yang sahih. Prinsipnya, hubungan halal bila-bila masa kecuali ketika haid, nifas, puasa wajib siang hari, ihram dan iktikaf. Lihat Adab suami isteri.
Pandangan ini datang daripada hadis tentang kelebihan mandi pada hari Jumaat, yang sebahagian ulama tafsirkan sebagai isyarat kepada hubungan suami isteri. Namun ia tafsiran, bukan suruhan jelas. Begitu juga dakwaan bahawa bersama pada malam tertentu menyebabkan anak cacat tidak mempunyai asas yang sahih. Prinsipnya, hubungan halal bila-bila masa kecuali ketika haid, nifas, puasa wajib siang hari, ihram dan iktikaf. Lihat Adab suami isteri.
Surah al-Baqarah 2:223Surah al-Baqarah 2:187Surah al-Baqarah 2:197
28Boleh tidur dalam keadaan junub selepas bersama?
Boleh, tetapi disunatkan berwuduk terlebih dahulu dan mandi wajib sebelum masuk waktu solat.
Nabi ﷺ pernah tidur dalam keadaan junub selepas berwuduk seperti wuduk untuk solat, sebagaimana diriwayatkan dalam hadis sahih. Mandi wajib diwajibkan apabila berlaku persetubuhan walaupun tidak keluar mani. Yang penting ialah tidak melewatkan mandi sehingga terlepas waktu solat. Jika ingin mengulangi hubungan, disunatkan berwuduk di antara keduanya. Lihat Adab suami isteri.
Nabi ﷺ pernah tidur dalam keadaan junub selepas berwuduk seperti wuduk untuk solat, sebagaimana diriwayatkan dalam hadis sahih. Mandi wajib diwajibkan apabila berlaku persetubuhan walaupun tidak keluar mani. Yang penting ialah tidak melewatkan mandi sehingga terlepas waktu solat. Jika ingin mengulangi hubungan, disunatkan berwuduk di antara keduanya. Lihat Adab suami isteri.
Sahih al-Bukhari 291Sahih Muslim 348Sahih Muslim 308Riwayat al-Bukhari dan Muslim (tidur junub selepas wuduk)
29Berdosakah menceritakan hal bilik tidur kepada kawan atau di media sosial?
Ya, berdosa besar; menyebarkan rahsia hubungan intim suami isteri dilarang keras.
Nabi ﷺ bersabda bahawa antara manusia paling buruk kedudukannya di sisi Allah pada hari kiamat ialah lelaki yang bersama isterinya, kemudian dia menyebarkan rahsia isterinya. Larangan ini terpakai kepada suami dan isteri. Termasuk dalam larangan ini ialah bercerita kepada rakan, berkongsi di media sosial atau kumpulan sembang. Pengecualian ialah perbincangan tertutup dengan doktor, kaunselor atau mahkamah untuk mencari penyelesaian. Lihat Adab suami isteri.
Nabi ﷺ bersabda bahawa antara manusia paling buruk kedudukannya di sisi Allah pada hari kiamat ialah lelaki yang bersama isterinya, kemudian dia menyebarkan rahsia isterinya. Larangan ini terpakai kepada suami dan isteri. Termasuk dalam larangan ini ialah bercerita kepada rakan, berkongsi di media sosial atau kumpulan sembang. Pengecualian ialah perbincangan tertutup dengan doktor, kaunselor atau mahkamah untuk mencari penyelesaian. Lihat Adab suami isteri.
Sahih Muslim 1437Surah al-Baqarah 2:187
30Bolehkah suami memaksa isteri bersama walaupun isteri sakit atau tidak rela?
Tidak; memaksa dengan kekerasan atau ketika isteri uzur bercanggah dengan perintah bergaul secara makruf, malah boleh menjadi kesalahan jenayah.
Al-Quran menyifatkan suami isteri sebagai pakaian antara satu sama lain dan menuntut kasih sayang serta belas. Isteri yang sakit atau mempunyai uzur tidak berdosa menolak. Di Malaysia, Kanun Keseksaan menjadikan kesalahan bagi suami yang menyebabkan kecederaan atau ugutan untuk bersetubuh dengan isteri. Isteri yang mengalami keganasan boleh mendapatkan perintah perlindungan dan bantuan kaunseling. Lihat Kaunseling dan Adab suami isteri.
Al-Quran menyifatkan suami isteri sebagai pakaian antara satu sama lain dan menuntut kasih sayang serta belas. Isteri yang sakit atau mempunyai uzur tidak berdosa menolak. Di Malaysia, Kanun Keseksaan menjadikan kesalahan bagi suami yang menyebabkan kecederaan atau ugutan untuk bersetubuh dengan isteri. Isteri yang mengalami keganasan boleh mendapatkan perintah perlindungan dan bantuan kaunseling. Lihat Kaunseling dan Adab suami isteri.
Surah an-Nisa' 4:19Surah ar-Rum 30:21Surah al-Baqarah 2:187Kanun Keseksaan, s.375A
31Apa hukum merancang keluarga atau ambil pil perancang?
Merancang keluarga dengan kaedah sementara seperti pil, suntikan atau IUD adalah harus, jika dengan persetujuan bersama dan tidak memudaratkan.
Asasnya ialah amalan azal pada zaman Nabi ﷺ yang tidak dilarang. Tujuan yang diterima termasuk menjarakkan kelahiran, menjaga kesihatan ibu dan memastikan anak dapat dididik dengan baik. Namun ia tidak boleh didorong oleh takut miskin semata-mata atau menolak zuriat secara mutlak. Dapatkan nasihat doktor bagi memilih kaedah yang selamat. Rujuk juga fatwa negeri anda. Lihat Kesuburan & IVF.
Asasnya ialah amalan azal pada zaman Nabi ﷺ yang tidak dilarang. Tujuan yang diterima termasuk menjarakkan kelahiran, menjaga kesihatan ibu dan memastikan anak dapat dididik dengan baik. Namun ia tidak boleh didorong oleh takut miskin semata-mata atau menolak zuriat secara mutlak. Dapatkan nasihat doktor bagi memilih kaedah yang selamat. Rujuk juga fatwa negeri anda. Lihat Kesuburan & IVF.
Sahih Muslim 1440Surah al-Baqarah 2:233Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan (perancang keluarga)
32Apa hukum azal (pancut di luar)? Perlu izin isteri?
Azal dibolehkan, tetapi sebaiknya dengan persetujuan isteri kerana isteri juga mempunyai hak terhadap zuriat dan kepuasan.
Jabir RA berkata: kami melakukan azal ketika Al-Quran masih diturunkan, dan Nabi ﷺ tidak melarangnya. Namun Baginda mengingatkan bahawa jika Allah menghendaki sesuatu jiwa diciptakan, ia tetap akan wujud. Kaedah ini tidak sepenuhnya berkesan untuk mencegah kehamilan. Pasangan perlu berbincang secara terbuka tentang perancangan zuriat. Lihat Kesuburan & IVF.
Jabir RA berkata: kami melakukan azal ketika Al-Quran masih diturunkan, dan Nabi ﷺ tidak melarangnya. Namun Baginda mengingatkan bahawa jika Allah menghendaki sesuatu jiwa diciptakan, ia tetap akan wujud. Kaedah ini tidak sepenuhnya berkesan untuk mencegah kehamilan. Pasangan perlu berbincang secara terbuka tentang perancangan zuriat. Lihat Kesuburan & IVF.
Perbezaan mazhab. Hanafi dan Hanbali: wajib izin isteri merdeka. Maliki: perlu izin isteri. Syafi'i (pendapat asah): harus tanpa izin tetapi makruh.
Sahih Muslim 1440
33Apa hukum ikat peranakan atau vasektomi?
Pemandulan kekal seperti ikat peranakan atau vasektomi pada asasnya haram, kecuali kerana keperluan perubatan yang disahkan doktor pakar.
Ini kerana ia menghapuskan keupayaan zuriat secara kekal tanpa keperluan, sedangkan menjaga keturunan adalah antara tujuan syariah. Keadaan yang dibolehkan termasuk apabila kehamilan seterusnya boleh membahayakan nyawa atau kesihatan ibu, berdasarkan pengesahan perubatan. Keputusan sebaiknya dibuat bersama suami isteri. Rujuk fatwa negeri dan pegawai agama jika berada dalam situasi ini. Lihat Kesuburan & IVF.
Ini kerana ia menghapuskan keupayaan zuriat secara kekal tanpa keperluan, sedangkan menjaga keturunan adalah antara tujuan syariah. Keadaan yang dibolehkan termasuk apabila kehamilan seterusnya boleh membahayakan nyawa atau kesihatan ibu, berdasarkan pengesahan perubatan. Keputusan sebaiknya dibuat bersama suami isteri. Rujuk fatwa negeri dan pegawai agama jika berada dalam situasi ini. Lihat Kesuburan & IVF.
Surah al-Baqarah 2:195Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan (pemandulan)
34Apa hukum IVF (bayi tabung uji) dalam Islam?
IVF harus jika menggunakan sperma suami dan ovum isteri yang sah, dan embrio dimasukkan ke dalam rahim isteri itu sendiri semasa perkahwinan masih wujud.
Ini ialah pendirian fatwa kebangsaan dan majoriti badan fatwa dunia Islam. Haram jika melibatkan pihak ketiga, seperti penderma sperma, penderma ovum atau rahim wanita lain, kerana ia mencampuradukkan nasab. Prosedur juga tidak boleh dilakukan selepas perceraian atau kematian suami. Pilih pusat perubatan yang mematuhi garis panduan syariah. Lihat Kesuburan & IVF.
Ini ialah pendirian fatwa kebangsaan dan majoriti badan fatwa dunia Islam. Haram jika melibatkan pihak ketiga, seperti penderma sperma, penderma ovum atau rahim wanita lain, kerana ia mencampuradukkan nasab. Prosedur juga tidak boleh dilakukan selepas perceraian atau kematian suami. Pilih pusat perubatan yang mematuhi garis panduan syariah. Lihat Kesuburan & IVF.
Surah al-Ahzab 33:5Surah asy-Syura 42:49-50Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan (bayi tabung uji)
35Bolehkah guna ibu tumpang (surrogate) dalam Islam?
Tidak boleh; penggunaan rahim wanita lain untuk mengandungkan embrio pasangan adalah haram menurut fatwa kebangsaan dan majoriti ulama semasa.
Ia mengelirukan nasab dan menimbulkan pertikaian tentang siapa ibu sebenar, sedangkan Al-Quran mengaitkan ibu dengan wanita yang melahirkan. Walaupun embrio itu daripada suami isteri yang sah, memasukkannya ke dalam rahim wanita lain melibatkan pihak ketiga dalam perkara yang hanya halal antara suami isteri. Pasangan yang menghadapi masalah rahim boleh mendapatkan rawatan lain dan nasihat pegawai agama. Lihat Kesuburan & IVF.
Ia mengelirukan nasab dan menimbulkan pertikaian tentang siapa ibu sebenar, sedangkan Al-Quran mengaitkan ibu dengan wanita yang melahirkan. Walaupun embrio itu daripada suami isteri yang sah, memasukkannya ke dalam rahim wanita lain melibatkan pihak ketiga dalam perkara yang hanya halal antara suami isteri. Pasangan yang menghadapi masalah rahim boleh mendapatkan rawatan lain dan nasihat pegawai agama. Lihat Kesuburan & IVF.
Surah al-Mujadilah 58:2Surah al-Ahzab 33:5Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan (ibu tumpang)
36Dah lama kahwin tapi tiada anak, salah siapa?
Tiada siapa yang patut dipersalahkan; zuriat adalah kurniaan Allah, dan masalah kesuburan boleh berlaku pada lelaki atau wanita.
Allah berfirman bahawa Dia mengurniakan anak perempuan, anak lelaki, atau kedua-duanya kepada sesiapa yang Dia kehendaki, dan menjadikan sesiapa yang Dia kehendaki mandul. Langkah praktikal ialah pemeriksaan kesuburan bersama di klinik, kerana punca lelaki juga lazim. Teruskan berdoa, termasuk doa Nabi Zakaria. Elakkan menyalahkan isteri atau tekanan daripada keluarga. Jika timbul hasrat berpoligami kerana zuriat, ia perlu dibincang secara jujur bersama isteri, selepas rawatan bersama diusahakan, dan dengan menjaga perasaan serta hak isteri. Lihat Kesuburan & IVF dan Kaunseling.
Allah berfirman bahawa Dia mengurniakan anak perempuan, anak lelaki, atau kedua-duanya kepada sesiapa yang Dia kehendaki, dan menjadikan sesiapa yang Dia kehendaki mandul. Langkah praktikal ialah pemeriksaan kesuburan bersama di klinik, kerana punca lelaki juga lazim. Teruskan berdoa, termasuk doa Nabi Zakaria. Elakkan menyalahkan isteri atau tekanan daripada keluarga. Jika timbul hasrat berpoligami kerana zuriat, ia perlu dibincang secara jujur bersama isteri, selepas rawatan bersama diusahakan, dan dengan menjaga perasaan serta hak isteri. Lihat Kesuburan & IVF dan Kaunseling.
Surah asy-Syura 42:49-50Surah Ali 'Imran 3:38Surah al-Furqan 25:74
37Adakah isteri wajib menyusukan anak?
Menurut mazhab Syafi'i, isteri tidak wajib menyusukan anak secara hukum kecuali susu awal (kolostrum) atau jika tiada alternatif, tetapi menyusukan amat digalakkan.
Allah menyebut tempoh penyusuan sempurna ialah dua tahun, dan ayah wajib menanggung keperluan ibu yang menyusukan. Jika bayi tidak menerima susu lain atau tiada pengasuh, ibu wajib menyusukan demi menyelamatkan bayi. Penyusuan memberi manfaat besar kepada anak dan ibu. Suami perlu menyokong isteri dengan bantuan, rehat dan pemakanan. Lihat Anak.
Allah menyebut tempoh penyusuan sempurna ialah dua tahun, dan ayah wajib menanggung keperluan ibu yang menyusukan. Jika bayi tidak menerima susu lain atau tiada pengasuh, ibu wajib menyusukan demi menyelamatkan bayi. Penyusuan memberi manfaat besar kepada anak dan ibu. Suami perlu menyokong isteri dengan bantuan, rehat dan pemakanan. Lihat Anak.
Perbezaan mazhab. Maliki: wajib ke atas isteri yang masih dalam perkahwinan mengikut uruf, kecuali wanita yang berstatus tinggi yang kebiasaannya tidak menyusukan. Hanafi: wajib secara diyanah tetapi tidak dipaksa oleh mahkamah.
Surah al-Baqarah 2:233Surah at-Talaq 65:6
38Bolehkah suami ambil atau jual emas dan mahar isteri?
Tidak boleh tanpa kerelaan isteri; mahar dan barang kemas isteri adalah hak miliknya sepenuhnya.
Al-Quran memerintahkan agar mahar diberikan kepada isteri sebagai pemberian, dan suami hanya boleh menikmatinya jika isteri memberikannya dengan rela hati. Mengambil tanpa izin adalah kezaliman terhadap harta orang lain. Jika isteri meminjamkan emasnya, contohnya untuk dipajak, ia menjadi hutang yang wajib dibayar balik oleh suami. Sebaiknya rekodkan secara bertulis. Lihat Mahar dan Hak suami & isteri.
Al-Quran memerintahkan agar mahar diberikan kepada isteri sebagai pemberian, dan suami hanya boleh menikmatinya jika isteri memberikannya dengan rela hati. Mengambil tanpa izin adalah kezaliman terhadap harta orang lain. Jika isteri meminjamkan emasnya, contohnya untuk dipajak, ia menjadi hutang yang wajib dibayar balik oleh suami. Sebaiknya rekodkan secara bertulis. Lihat Mahar dan Hak suami & isteri.
Surah an-Nisa' 4:4Surah an-Nisa' 4:20Surah an-Nisa' 4:29
39Isteri yang tanggung belanja rumah, boleh tuntut balik daripada suami?
Boleh jika isteri membelanjakan bukan dengan niat sedekah, kerana nafkah yang suami tidak tunaikan menjadi hutang ke atasnya.
Jika isteri membayar keperluan dirinya yang sepatutnya ditanggung suami, ia boleh dituntut sebagai nafkah tertunggak. Jika isteri berniat menyumbang secara sukarela, ia dikira sedekah dan pahala, bukan hutang. Oleh itu penting untuk berterus terang sejak awal dan menyimpan rekod. Tuntutan boleh dibuat di Mahkamah Syariah. Lihat Nafkah dan Prosedur.
Jika isteri membayar keperluan dirinya yang sepatutnya ditanggung suami, ia boleh dituntut sebagai nafkah tertunggak. Jika isteri berniat menyumbang secara sukarela, ia dikira sedekah dan pahala, bukan hutang. Oleh itu penting untuk berterus terang sejak awal dan menyimpan rekod. Tuntutan boleh dibuat di Mahkamah Syariah. Lihat Nafkah dan Prosedur.
Perbezaan mazhab. Jumhur menganggap nafkah isteri yang tertunggak sebagai hutang yang tidak gugur. Hanafi hanya menjadikannya hutang selepas ditetapkan hakim atau dipersetujui.
Surah at-Talaq 65:7Sahih al-Bukhari 5364Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam negeri
40Rumah dibeli bersama, ansuran dibayar isteri juga, rumah milik siapa?
Pemilikan bergantung kepada nama dalam geran dan persetujuan antara suami isteri, dan sumbangan isteri boleh dituntut sebagai harta sepencarian.
Jika rumah atas nama bersama, kedua-duanya pemilik mengikut bahagian yang dipersetujui. Jika atas nama suami tetapi isteri menyumbang bayaran, sumbangan itu diambil kira apabila berlaku perceraian atau kematian melalui tuntutan harta sepencarian. Sebaiknya buat perjanjian bertulis tentang bahagian masing-masing dan pertimbangkan hibah untuk perlindungan. Lihat Hak suami & isteri dan Faraid.
Jika rumah atas nama bersama, kedua-duanya pemilik mengikut bahagian yang dipersetujui. Jika atas nama suami tetapi isteri menyumbang bayaran, sumbangan itu diambil kira apabila berlaku perceraian atau kematian melalui tuntutan harta sepencarian. Sebaiknya buat perjanjian bertulis tentang bahagian masing-masing dan pertimbangkan hibah untuk perlindungan. Lihat Hak suami & isteri dan Faraid.
Surah an-Nisa' 4:32Akta 303, s.122
41Perlukah isteri minta izin suami untuk puasa sunat?
Ya, jika suami berada di rumah, isteri perlu izin suami untuk puasa sunat, tetapi tidak untuk puasa wajib Ramadan.
Nabi ﷺ bersabda bahawa tidak halal bagi wanita berpuasa ketika suaminya ada kecuali dengan izinnya. Ini kerana puasa sunat mungkin menghalang hak suami pada siang hari. Jika suami musafir atau tiada, izin tidak diperlukan. Bagi qada Ramadan, isteri boleh berpuasa, namun jika masa masih panjang, eloklah berbincang tentang waktu yang sesuai. Lihat Hak suami & isteri.
Nabi ﷺ bersabda bahawa tidak halal bagi wanita berpuasa ketika suaminya ada kecuali dengan izinnya. Ini kerana puasa sunat mungkin menghalang hak suami pada siang hari. Jika suami musafir atau tiada, izin tidak diperlukan. Bagi qada Ramadan, isteri boleh berpuasa, namun jika masa masih panjang, eloklah berbincang tentang waktu yang sesuai. Lihat Hak suami & isteri.
Sahih al-Bukhari 5195Sahih Muslim 1026
42Suami larang isteri pakai tudung atau suruh tinggal solat, perlu ikut?
Tidak perlu ikut; tiada ketaatan kepada makhluk dalam perkara maksiat kepada Allah.
Ketaatan isteri kepada suami hanya dalam perkara makruf. Menutup aurat di hadapan bukan mahram dan menunaikan solat adalah kewajipan individu yang tidak boleh dibatalkan oleh arahan sesiapa. Isteri hendaklah menolak dengan cara yang baik dan tegas. Suami yang memaksa isteri melakukan maksiat telah mengkhianati amanah kepimpinannya. Jika tekanan berterusan, dapatkan kaunseling di pejabat agama. Lihat Hak suami & isteri.
Ketaatan isteri kepada suami hanya dalam perkara makruf. Menutup aurat di hadapan bukan mahram dan menunaikan solat adalah kewajipan individu yang tidak boleh dibatalkan oleh arahan sesiapa. Isteri hendaklah menolak dengan cara yang baik dan tegas. Suami yang memaksa isteri melakukan maksiat telah mengkhianati amanah kepimpinannya. Jika tekanan berterusan, dapatkan kaunseling di pejabat agama. Lihat Hak suami & isteri.
Sahih al-Bukhari 7257Sahih Muslim 1840Surah an-Nur 24:31Surah Luqman 31:15
43Adakah suami bertanggungjawab mengajar agama kepada isteri?
Ya, suami bertanggungjawab memastikan isteri dan keluarganya mengetahui asas agama dan menunaikan kewajipan.
Allah memerintahkan orang beriman memelihara diri dan keluarga daripada api neraka, dan menyuruh keluarga mendirikan solat. Jika suami tidak mampu mengajar sendiri, dia perlu memberi ruang dan kemudahan kepada isteri untuk belajar, seperti kelas fardu ain. Pendidikan perlu dilakukan dengan hikmah, bukan paksaan atau penghinaan. Lihat Hak suami & isteri.
Allah memerintahkan orang beriman memelihara diri dan keluarga daripada api neraka, dan menyuruh keluarga mendirikan solat. Jika suami tidak mampu mengajar sendiri, dia perlu memberi ruang dan kemudahan kepada isteri untuk belajar, seperti kelas fardu ain. Pendidikan perlu dilakukan dengan hikmah, bukan paksaan atau penghinaan. Lihat Hak suami & isteri.
Surah at-Tahrim 66:6Surah Taha 20:132Sahih al-Bukhari 893
44Perlukah suami tolong buat kerja rumah dan jaga anak?
Ya, membantu kerja rumah ialah sunnah Nabi ﷺ dan tanda akhlak suami yang baik.
Aisyah RA ditanya apa yang Nabi ﷺ lakukan di rumah, dan beliau menjawab Baginda sentiasa membantu keluarganya; apabila tiba waktu solat, Baginda keluar untuk solat. Baginda juga menjahit pakaian dan membaiki kasutnya sendiri. Nabi ﷺ bersabda orang terbaik ialah yang terbaik kepada keluarganya. Lebih-lebih lagi apabila isteri juga bekerja, pembahagian tugas secara adil adalah tuntutan makruf. Lihat Hak suami & isteri.
Aisyah RA ditanya apa yang Nabi ﷺ lakukan di rumah, dan beliau menjawab Baginda sentiasa membantu keluarganya; apabila tiba waktu solat, Baginda keluar untuk solat. Baginda juga menjahit pakaian dan membaiki kasutnya sendiri. Nabi ﷺ bersabda orang terbaik ialah yang terbaik kepada keluarganya. Lebih-lebih lagi apabila isteri juga bekerja, pembahagian tugas secara adil adalah tuntutan makruf. Lihat Hak suami & isteri.
Sahih al-Bukhari 676Jami' at-Tirmidhi 3895 (sahih)Surah an-Nisa' 4:19
45Kos perubatan dan bersalin isteri wajib ditanggung suami?
Menurut amalan dan pandangan ulama semasa, kos rawatan asas dan bersalin wajar ditanggung suami sebagai sebahagian nafkah, walaupun ulama klasik berbeza pendapat.
Ulama mazhab Syafi'i klasik tidak memasukkan ubat dan bayaran doktor dalam nafkah wajib. Namun ramai ulama semasa berpendapat bahawa rawatan kini termasuk keperluan asas mengikut uruf, terutamanya kos bersalin. Nafkah juga diukur dengan kemampuan suami. Pertimbangkan insurans atau takaful keluarga untuk mengurangkan beban. Lihat Nafkah dan Hak suami & isteri.
Ulama mazhab Syafi'i klasik tidak memasukkan ubat dan bayaran doktor dalam nafkah wajib. Namun ramai ulama semasa berpendapat bahawa rawatan kini termasuk keperluan asas mengikut uruf, terutamanya kos bersalin. Nafkah juga diukur dengan kemampuan suami. Pertimbangkan insurans atau takaful keluarga untuk mengurangkan beban. Lihat Nafkah dan Hak suami & isteri.
Perbezaan mazhab. Keempat-empat mazhab secara klasik tidak mewajibkan kos ubat dan doktor sebagai nafkah; banyak ulama dan badan fatwa semasa memasukkannya atas dasar uruf.
Surah al-Baqarah 2:233Surah at-Talaq 65:7Sahih al-Bukhari 5364
46Isteri keluar rumah tanpa izin suami, berdosa?
Menurut mazhab Syafi'i, isteri perlu izin suami untuk keluar rumah, kecuali dalam keadaan darurat atau keperluan syarie.
Keperluan yang dibenarkan termasuk mendapatkan rawatan kecemasan, menyelamatkan diri daripada bahaya, menuntut ilmu fardu ain yang tidak diajar suami, atau ke mahkamah untuk menuntut hak. Izin tidak perlu diminta setiap kali; izin umum, seperti untuk ke tempat kerja atau berbelanja, memadai. Suami pula tidak boleh menghalang tanpa sebab yang munasabah. Nabi ﷺ juga melarang suami menghalang isteri ke masjid. Lihat Hak suami & isteri.
Keperluan yang dibenarkan termasuk mendapatkan rawatan kecemasan, menyelamatkan diri daripada bahaya, menuntut ilmu fardu ain yang tidak diajar suami, atau ke mahkamah untuk menuntut hak. Izin tidak perlu diminta setiap kali; izin umum, seperti untuk ke tempat kerja atau berbelanja, memadai. Suami pula tidak boleh menghalang tanpa sebab yang munasabah. Nabi ﷺ juga melarang suami menghalang isteri ke masjid. Lihat Hak suami & isteri.
Sahih al-Bukhari 5238Sahih Muslim 442Surah an-Nisa' 4:34
47Isteri ada gaji besar, suami masih wajib bagi nafkah?
Ya, nafkah isteri tetap wajib ke atas suami walaupun isteri kaya atau berpendapatan lebih tinggi.
Kewajipan nafkah adalah akibat perkahwinan, bukan kerana isteri miskin. Allah meletakkan tanggungjawab memberi nafkah kepada lelaki sebagai sebahagian kepimpinan. Isteri boleh secara sukarela menggugurkan sebahagian haknya atau membantu suami, tetapi itu pilihan dan ihsan, bukan kewajipan. Nafkah yang diberi suami juga dikira sedekah dan berpahala, termasuk suapan ke mulut isteri. Lihat Nafkah.
Kewajipan nafkah adalah akibat perkahwinan, bukan kerana isteri miskin. Allah meletakkan tanggungjawab memberi nafkah kepada lelaki sebagai sebahagian kepimpinan. Isteri boleh secara sukarela menggugurkan sebahagian haknya atau membantu suami, tetapi itu pilihan dan ihsan, bukan kewajipan. Nafkah yang diberi suami juga dikira sedekah dan berpahala, termasuk suapan ke mulut isteri. Lihat Nafkah.
Surah an-Nisa' 4:34Sahih al-Bukhari 56Surah at-Talaq 65:7
48Adakah nafkah isteri gugur jika dia nusyuz?
Ya, menurut mazhab Syafi'i dan jumhur, nafkah isteri gugur sepanjang tempoh dia nusyuz yang sabit, dan kembali apabila dia taat semula.
Nusyuz bermaksud keingkaran isteri terhadap hak suami tanpa alasan syarie, seperti meninggalkan rumah tanpa sebab atau enggan tinggal bersama. Keengganan kerana dianiaya, tidak diberi nafkah atau keselamatan terancam bukan nusyuz. Nafkah anak tidak gugur. Penentuan nusyuz yang dipertikaikan dibuat oleh Mahkamah Syariah, bukan dakwaan sebelah pihak. Lihat Nusyuz & konflik dan Kaunseling.
Nusyuz bermaksud keingkaran isteri terhadap hak suami tanpa alasan syarie, seperti meninggalkan rumah tanpa sebab atau enggan tinggal bersama. Keengganan kerana dianiaya, tidak diberi nafkah atau keselamatan terancam bukan nusyuz. Nafkah anak tidak gugur. Penentuan nusyuz yang dipertikaikan dibuat oleh Mahkamah Syariah, bukan dakwaan sebelah pihak. Lihat Nusyuz & konflik dan Kaunseling.
Surah an-Nisa' 4:34Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam negeri
49Bagaimana cara melayan isteri mengikut sunnah Nabi?
Sunnah Nabi ﷺ menunjukkan layanan yang lembut, bergurau, menghargai, bersabar dengan kekurangan dan meluangkan masa bersama.
Baginda berlumba lari dengan Aisyah RA, makan bersama, membantu kerja rumah dan memanggil isteri dengan panggilan mesra. Baginda berpesan agar berbuat baik kepada wanita, dan melarang suami membenci isteri kerana satu kekurangan, kerana pasti ada sifat lain yang disukai. Antara kewajipan juga ialah tidak memukul muka, tidak menghina, dan memberi makan serta pakaian sebagaimana dirinya. Lihat Hak suami & isteri.
Baginda berlumba lari dengan Aisyah RA, makan bersama, membantu kerja rumah dan memanggil isteri dengan panggilan mesra. Baginda berpesan agar berbuat baik kepada wanita, dan melarang suami membenci isteri kerana satu kekurangan, kerana pasti ada sifat lain yang disukai. Antara kewajipan juga ialah tidak memukul muka, tidak menghina, dan memberi makan serta pakaian sebagaimana dirinya. Lihat Hak suami & isteri.
Sahih Muslim 1469Sahih al-Bukhari 5186Sahih Muslim 1468Sunan Abu Dawud 2142 (hasan)
50Adakah bermesra (foreplay) sebelum bersama dituntut dalam Islam?
Ya, bermesra dan bercanda sebelum hubungan intim digalakkan agar kedua-dua pasangan bersedia dan merasai kebahagiaan.
Nabi ﷺ bertanya kepada Jabir RA mengapa dia tidak mengahwini gadis supaya dapat bercanda dan bermesra antara satu sama lain. Hubungan intim ialah ibadah apabila dilakukan dengan niat yang baik, dan Al-Quran mengingatkan agar suami 'mendahulukan' kebaikan untuk diri mereka. Suami juga perlu memastikan isteri turut mendapat kepuasan, kerana itu sebahagian nafkah batin dan perhatian. Lihat Adab suami isteri.
Nabi ﷺ bertanya kepada Jabir RA mengapa dia tidak mengahwini gadis supaya dapat bercanda dan bermesra antara satu sama lain. Hubungan intim ialah ibadah apabila dilakukan dengan niat yang baik, dan Al-Quran mengingatkan agar suami 'mendahulukan' kebaikan untuk diri mereka. Suami juga perlu memastikan isteri turut mendapat kepuasan, kerana itu sebahagian nafkah batin dan perhatian. Lihat Adab suami isteri.
Surah al-Baqarah 2:223Riwayat al-Bukhari dan Muslim (hadis Jabir)Sahih Muslim 1006
Komen atau maklum balas
Dibaca oleh pentadbir MYPolygyny dan tidak diterbitkan. Jangan sertakan maklumat peribadi yang sensitif. Notis privasi.
Tentang Kami · Tanya · Peta Laman · Privasi · Polisi editorial · Kemas kini: 5 Okt 2026 · Penafian