Bangladesh: perkahwinan, poligami dan perceraian menurut undang-undang

1Undang-undang yang terpakai kepada umat Islam

Bangladesh mewarisi undang-undang diri Islam dari era British dan Pakistan. Majoriti umat Islam bermazhab Hanafi. Statut utama:

• Muslim Family Laws Ordinance 1961 (MFLO) — dipinda antaranya oleh MFL (Amendment) Ordinance 1982 (rujukan wilayah dibuang, denda ditukar kepada taka). Mengatur poligami (s.6), talak (s.7), pembubaran selain talak (s.8), nafkah (s.9) dan mahar (s.10).
• Muslim Marriages and Divorces (Registration) Act 1974 — pendaftaran nikah dan talak oleh Nikah Registrar (Kazi).
• Dissolution of Muslim Marriages Act 1939 — alasan fasakh oleh isteri.
• Child Marriage Restraint Act 2017 (Akta No. VI 2017) — menggantikan Akta 1929.
• Family Courts Ordinance 1985 — Mahkamah Keluarga; dilaporkan telah digantikan oleh Family Courts Act 2023 (perlu disahkan).

2Pendaftaran perkahwinan dan sistem Kazi

• Akta 1974 s.3: walau apa pun undang-undang, adat atau kebiasaan, setiap perkahwinan menurut hukum Islam mesti didaftarkan.
• s.4: Kerajaan melesenkan Nikah Registrar (dikenali sebagai Kazi) bagi kawasan tertentu — lazimnya seorang bagi setiap kawasan.
• s.5 (pindaan 2005): jika Kazi sendiri menjalankan akad, dia mesti mendaftarkannya serta-merta; jika orang lain menjalankan akad, pengantin lelaki mesti melaporkannya kepada Kazi dalam 30 hari. Pelanggaran: penjara ringan sehingga 2 tahun atau denda sehingga 3,000 taka, atau kedua-duanya.
• s.6: pendaftaran talak, termasuk talak tafwid oleh isteri, dengan hak rayuan kepada Pendaftar dalam 30 hari.
• Kabin-nama (nikahnama) merekod mahar, syarat dan sama ada hak talak diserahkan kepada isteri (talak tafwid).

3Poligami: MFLO 1961 s.6 sebagaimana terpakai

1. Tiada lelaki, semasa perkahwinan sedia ada masih wujud, boleh berkahwin lagi kecuali dengan kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Arbitration Council; perkahwinan tanpa kebenaran tidak boleh didaftarkan di bawah Akta 1974 (s.6(1)).
2. Permohonan kepada Pengerusi (Union Parishad; di kawasan bandar, Mayor Paurashava atau City Corporation — perlu disahkan definisi semasa s.2) dengan fi ditetapkan, menyatakan sebab dan sama ada persetujuan isteri sedia ada telah diperoleh (s.6(2)).
3. Pengerusi meminta pemohon dan isteri/isteri-isteri sedia ada menamakan wakil. Arbitration Council boleh memberi kebenaran jika berpuas hati perkahwinan itu perlu dan adil (s.6(3)).
4. Permohonan semakan boleh dibuat kepada Assistant Judge (dahulu Munsif), yang keputusannya muktamad (s.6(4)).

4Keputusan Mahkamah Tinggi 2025 tentang s.6

Peguam Mahkamah Agung Ishrat Hasan memfailkan writ pada Disember 2021 (rule dikeluarkan 5 Januari 2022), mendakwa s.6 diskriminatif dan Arbitration Council tidak mampu menilai kemampuan suami memberi nafkah dan layanan sama rata. Pada Ogos 2025 (laporan berbeza: 20 atau 31 Ogos — perlu disahkan), bangku Hakim Fahmida Quader dan Hakim Sayed Jahed Mansur menolak rule tersebut. Teks penuh setebal 24 halaman diterbitkan pada Januari 2026.

• Prosedur s.6 tidak diskriminatif dan tidak sewenang-wenang serta tidak melanggar hak asasi wanita.
• Mahkamah menegaskan bahawa undang-undang tidak pernah mewajibkan persetujuan isteri pertama; yang diwajibkan ialah kebenaran Arbitration Council.
• Pempetisyen dilaporkan merancang rayuan ke Bahagian Rayuan (perlu disahkan).

5Talak dan pembubaran

• MFLO s.7(1): suami yang melafazkan talak mesti segera memberi notis bertulis kepada Pengerusi dan salinan kepada isteri. Gagal: penjara ringan sehingga 1 tahun, atau denda sehingga 10,000 taka, atau kedua-duanya (s.7(2)).
• s.7(3)–(4): talak berkuat kuasa 90 hari selepas notis diterima Pengerusi; dalam 30 hari Pengerusi menubuhkan Arbitration Council untuk perdamaian.
• s.7(5): jika isteri hamil, talak berkuat kuasa selepas tamat kehamilan atau 90 hari, mana lebih lewat.
• s.7(6): pasangan boleh bernikah semula tanpa perkahwinan pihak ketiga, kecuali selepas talak ketiga yang berkuat kuasa.
• s.8: prosedur yang sama terpakai bagi talak tafwid oleh isteri dan pembubaran selain talak (khuluk, mubara'ah).
• DMMA 1939: alasan fasakh di Mahkamah Keluarga — termasuk suami tidak memberi nafkah, kekejaman, dan berkahwin lagi melanggar MFLO.

6Nafkah apabila beristeri lebih daripada seorang

MFLO s.9(1) menyebut secara khusus situasi poligami: jika suami gagal menanggung isterinya dengan secukupnya, atau jika beristeri lebih daripada seorang, gagal menanggung mereka secara saksama, isteri — mana-mana atau kesemuanya — boleh memohon kepada Pengerusi, yang menubuhkan Arbitration Council untuk mengeluarkan sijil jumlah nafkah. Semakan boleh dibuat kepada Assistant Judge (s.9(2)), dan jumlah tertunggak boleh dituntut seperti tunggakan hasil tanah (s.9(3)). Ini selari dengan tuntutan syarak supaya suami berlaku adil dalam nafkah dan giliran.

7Child Marriage Restraint Act 2017

Akta ini (Akta No. VI 2017) memansuhkan Child Marriage Restraint Act 1929 dan menubuhkan Jawatankuasa Pencegahan Perkahwinan Kanak-Kanak di peringkat kebangsaan hingga union. Pegawai daerah, majistret, polis dan wakil kerajaan tempatan diberi kuasa menghalang perkahwinan kanak-kanak (s.4), dan mahkamah boleh mengeluarkan injunksi (s.5). Kesalahan boleh tangkap, boleh diikat jamin dan tidak boleh dikompaun (s.14).

8Statistik

• Kahwin awal. Bangladesh Demographic and Health Survey (BDHS) 2022: 51% wanita berumur 20–24 berkahwin sebelum umur 18 (turun daripada 73% pada 1993–94); umur median perkahwinan pertama wanita 20–49 ialah 16.9 tahun; 27% berkahwin sebelum 15 tahun.
• Poligami. Laporan akhir BDHS 2022 dan 2017-18 tidak menerbitkan jadual isteri bermadu; tiada angka nasional rasmi terkini dapat disahkan (perlu disahkan melalui MICS atau kajian BBS).

9Mahkamah dan pihak berkuasa

10Panduan untuk rakyat Malaysia dan warga asing

• Lelaki Malaysia yang sudah beristeri perlu kebenaran Arbitration Council di Bangladesh dan kebenaran Mahkamah Syariah di Malaysia (contoh Wilayah Persekutuan: Akta 303 s.23). Nikah yang sah di Bangladesh tidak menghapuskan kesalahan berpoligami tanpa kebenaran di Malaysia.
• Daftarkan di kedua-dua negara. Pastikan Kazi berlesen mendaftarkan nikah dan mengeluarkan salinan kabin-nama; kemudian daftarkan di Malaysia melalui Suruhanjaya Tinggi Malaysia di Dhaka atau pejabat agama negeri (Akta 303 s.31 — perlu disahkan bagi negeri lain).
• Pekerja asing Bangladesh di Malaysia yang ingin berkahwin di Malaysia tertakluk kepada undang-undang keluarga Islam negeri serta syarat imigresen dan majikan; isteri di Bangladesh tetap berhak kepada notis dan proses s.6.
• Umur. Bangladesh menetapkan 21 tahun bagi lelaki — lebih tinggi daripada kebanyakan negeri di Malaysia. Kazi yang mendaftarkan nikah di bawah umur boleh hilang lesen.
• Gunakan ruangan talak tafwid dan syarat dalam kabin-nama untuk melindungi hak isteri.

Sumber & rujukan