Undang-undang poligami di seluruh dunia

1Cara membaca perbandingan ini

Asas syarak bagi poligami ialah Surah an-Nisa' 4:3: lelaki boleh berkahwin dua, tiga atau empat, tetapi "jika kamu takut tidak dapat berlaku adil, maka (kahwinilah) seorang sahaja". Ayat ini memberi keizinan bersyarat, bukan perintah. Kerana itu, banyak negara Islam moden tidak mengharamkan poligami tetapi mengawal pelaksanaannya — biasanya melalui kebenaran mahkamah, notis kepada isteri sedia ada, atau semakan kemampuan kewangan.

Dalam jadual dan bahagian di bawah, negara dikelaskan kepada empat model:

• Dibenarkan dengan kebenaran — mahkamah atau badan rasmi mesti meluluskan dahulu (Malaysia, Indonesia, Pakistan, Maghribi).
• Dibenarkan dengan notis/pendaftaran — tiada kelulusan awal tetapi isteri dimaklumkan dan boleh menuntut fasakh (Mesir, Jordan).
• Dibenarkan hampir tanpa sekatan statutori — tertakluk kepada hukum syarak dan pendaftaran (Arab Saudi, Nigeria utara).
• Diharamkan / jenayah bigami — Tunisia, Turki dan hampir semua negara Barat.

2Matriks perbandingan dunia

Ringkasan bagi 34 baris bidang kuasa, diselaraskan dengan halaman negara masing-masing (klik nama negara untuk butiran dan sumber). Lajur "Hukuman" merujuk kepada akibat jika suami berpoligami tanpa kebenaran atau melanggar larangan.

3Asia Tenggara: model kebenaran mahkamah

Rantau Nusantara berkongsi satu model: poligami dibenarkan bagi Muslim, tetapi mesti melalui pihak berkuasa agama terlebih dahulu.

• Malaysia — di bawah Akta Undang-undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303) s.23 dan enakmen negeri yang setara, mahkamah menimbang sama ada perkahwinan itu patut atau perlu, kemampuan kewangan suami, keupayaan berlaku adil, dan kesan mudarat kepada isteri sedia ada. Berkahwin tanpa kebenaran ialah kesalahan (Akta 303 s.123), walaupun nikah itu mungkin boleh didaftarkan kemudian selepas hukuman. Lihat Poligami di Malaysia.
• Indonesia — UU Perkawinan 1974 berasaskan monogami (Pasal 3) tetapi Pengadilan Agama boleh memberi izin jika isteri tidak dapat menjalankan kewajipan, cacat/penyakit tidak boleh sembuh, atau tidak dapat melahirkan zuriat (Pasal 4), dengan persetujuan isteri dan bukti kemampuan (Pasal 5).
• Brunei dan Singapura — Brunei mengikut model mahkamah syariah; Singapura menyalurkan permohonan melalui ROMM yang menemu duga kedua-dua pihak.
• Thailand selatan dan Filipina — hukum keluarga Islam dipakai sebagai undang-undang peribadi minoriti. Selatan Thailand menjadi destinasi biasa pasangan Malaysia yang berkahwin tanpa kebenaran — perkara ini dibincangkan dalam Nikah di luar negara.

4Asia Selatan: Majlis Timbang Tara dan undang-undang peribadi

Pakistan dan Bangladesh masih menggunakan Muslim Family Laws Ordinance 1961 s.6: suami memohon kepada Pengerusi Majlis Timbang Tara, menyatakan alasan dan sama ada isteri sedia ada bersetuju. Majlis — yang dianggotai wakil suami dan isteri — memutuskan sama ada perkahwinan baharu itu perlu dan adil. Jika suami berkahwin tanpa kebenaran, dia wajib membayar segera keseluruhan mahar tertangguh isteri sedia ada dan boleh dipenjara sehingga satu tahun dan/atau didenda; isteri pula mempunyai alasan untuk membubarkan perkahwinan.

India berbeza: Muslim ditadbir oleh undang-undang peribadi (Shariat Application Act 1937) tanpa keperluan kebenaran statutori, manakala Hindu, Kristian dan Parsi terikat dengan monogami. Negeri Uttarakhand menggubal Kanun Sivil Seragam 2024 yang mengharamkan poligami bagi semua penduduk, termasuk Muslim; perdebatan nasional berterusan.

5Timur Tengah dan Afrika Utara: dari notis hingga larangan

Negara Arab menunjukkan spektrum paling luas:

6Afrika Sub-Sahara: sistem berganda

Banyak negara Afrika mengamalkan sistem perundangan berganda: perkahwinan statutori (sivil) adalah monogami, manakala perkahwinan adat dan Islam boleh poligami. Di Nigeria, 12 negeri utara memperluas bidang kuasa syariah sejak 1999–2000; perkahwinan Islam di sana boleh poligami dan diurus mahkamah syariah. Tetapi seseorang yang telah berkahwin di bawah Marriage Act (sivil) tidak boleh berkahwin lagi — itu bigami. Pasangan perlu tahu jenis perkahwinan yang mereka daftarkan kerana ia menentukan hak pusaka dan perceraian.

7Negara Barat: bigami adalah jenayah

Di UK, AS, Kanada, Australia dan seluruh EU, berkahwin semasa masih dalam perkahwinan sah adalah jenayah bigami. Namun ada perbezaan penting:

• Pengiktirafan terhad — UK dan Australia mengiktiraf perkahwinan poligami yang sah di tempat ia diakadkan (jika pihak berdomisil di negara yang membenarkannya) untuk tujuan seperti nafkah dan perceraian, tetapi tidak membenarkan perkahwinan poligami baharu di dalam negara.
• Imigresen — Arahan EU 2003/86/EC Art. 4(4) hanya membenarkan seorang isteri disatukan semula; UK dan AS mempunyai sekatan serupa.
• Nikah agama tanpa pendaftaran — tidak dikira perkahwinan sah sivil; isteri tidak mendapat perlindungan harta dan pusaka.

Huraian penuh: Muslim minoriti di Barat.

8Pengajaran untuk pasangan Muslim

1. Ikut undang-undang tempat anda tinggal. Majoriti ulama menegaskan kewajipan menunaikan perjanjian dan mematuhi peraturan yang tidak menyuruh maksiat (Surah al-Ma'idah 5:1; Surah al-Isra' 17:34). Undang-undang yang mengawal poligami tidak mengharamkan yang halal — ia menetapkan prosedur.
2. Daftarkan setiap perkahwinan. Pendaftaran melindungi isteri dan anak; perkahwinan rahsia atau tidak berdaftar bertentangan dengan tujuan syarak (maqasid) memelihara keturunan dan harta.
3. Gunakan syarat dalam akad. Mazhab Hanbali dan undang-undang Maghribi, Jordan dan Saudi membenarkan isteri mensyaratkan suami tidak berpoligami; Nabi ﷺ bersabda syarat paling berhak ditunaikan ialah syarat yang menghalalkan perkahwinan (Sahih al-Bukhari 2721; Sahih Muslim 1418). Mazhab Syafi'i, Hanafi dan Maliki pula berpendapat syarat sedemikian tidak mengikat walaupun akad tetap sah.
4. Dapatkan nasihat tempatan sebelum berkahwin di negara lain — lihat pengiktirafan nikah asing.

Sumber & rujukan