Thailand: hukum keluarga Islam di empat wilayah selatan dan nikah rentas sempadan

1Dua rejim undang-undang

Thailand tidak mempunyai kod keluarga Islam untuk seluruh negara. Undang-undang keluarga am ialah Buku V Kanun Sivil dan Komersial (CCC), yang monogami. Pengecualian wujud hanya di empat wilayah selatan yang majoriti penduduknya Melayu Muslim.

2Akta Pemakaian Undang-Undang Islam B.E. 2489 (1946)

Nama rasminya Phra Ratchabanyat wa duai kan chai kotmai Islam nai khet changwat Pattani, Narathiwat, Yala lae Satun B.E. 2489, diluluskan 19 November 1946 dan diwartakan dalam Royal Gazette pada 3 Disember 1946. Akta ini pendek — tujuh seksyen sahaja:

• s.3 — Skop. Dalam kes sivil tentang keluarga dan pusaka di mahkamah peringkat pertama di empat wilayah, apabila kedua-dua plaintif dan defendan beragama Islam (atau pemohon dalam kes tanpa pertikaian), hukum Islam tentang keluarga dan pusaka terpakai menggantikan CCC — kecuali peruntukan had masa tuntutan pusaka.
• s.4 — Dato' Yutitham. Seorang Dato' Yutitham bersidang bersama hakim. Beliau memutuskan persoalan hukum Islam dan menandatangani penghakiman; keputusannya tentang hukum Islam adalah muktamad dalam kes itu.
• s.5 — Bantahan dan ganti. Dato' Yutitham boleh dibantah seperti hakim. Jika beliau tidak dapat bertugas, pihak-pihak memilih seorang Muslim lain sebagai ganti; jika tidak sepakat, Ketua Hakim memilih daripada senarai nama yang dicadangkan.

Dato' Yutitham kini ialah pegawai kehakiman Mahkamah Keadilan Thailand. Akta ini tidak mewujudkan mahkamah syariah berasingan; ia hanya mengubah undang-undang yang dipakai dalam mahkamah sivil biasa.

3Akta Pentadbiran Organisasi Islam B.E. 2540 (1997)

Akta ini menyusun institusi agama Islam di seluruh Thailand dalam tiga peringkat:

4Kanun Sivil dan Komersial: monogami dan pendaftaran

• s.1452 — monogami. Sejak pindaan 2024: "Seseorang tidak boleh berkahwin semasa dia masih mempunyai pasangan." Teks lama menyebut "lelaki atau perempuan".
• s.1457 — pendaftaran. Perkahwinan di bawah CCC hanya wujud apabila didaftarkan di pejabat daerah (amphoe/khet). Akad agama sahaja tidak menjadikannya perkahwinan sivil.
• s.1495 — batal. Perkahwinan yang melanggar s.1452 adalah batal (void). Pasangan yang berkahwin dengan niat baik tidak kehilangan hak yang telah diperoleh, tetapi tidak menjadi waris statutori (s.1499 dipinda).
• s.1448 — umur. Pindaan CCC (No. 24) B.E. 2567 menaikkan umur minimum berkahwin daripada 17 kepada 18 tahun. Mahkamah boleh membenarkan lebih awal atas sebab munasabah. Pindaan itu diwartakan pada 24 September 2024 dan berkuat kuasa 120 hari kemudian (Januari 2025).
• Pengecualian undang-undang khas. s.66 Akta Pindaan No. 24 menyatakan CCC yang dipinda tidak terpakai dalam perkara yang dikawal oleh undang-undang khusus tentang keluarga atau pusaka. Dengan itu, Akta 1946 kekal di empat wilayah.

Thailand tidak menjadikan bigami satu kesalahan jenayah umum seperti di Malaysia atau Filipina. Akibatnya bersifat sivil, iaitu perkahwinan kedua batal (perlu disahkan sama ada ada kesalahan berkaitan pengisytiharan palsu kepada pendaftar).

5Pendaftaran nikah Islam dalam amalan

1. Akad di masjid atau pejabat Jawatankuasa Islam Wilayah. Akad dibuat di hadapan imam atau jurunikah yang ditauliahkan, dengan wali dan dua saksi. Jawatankuasa mengeluarkan sijil nikah agama.
2. Pendaftaran sivil di pejabat daerah adalah langkah berasingan menurut CCC dan Akta Pendaftaran Keluarga B.E. 2478 (1935). Pejabat daerah tidak akan mendaftarkan perkahwinan kedua lelaki yang sudah berdaftar kahwin.
3. Akibatnya, kebanyakan perkahwinan poligami di Thailand hanya mempunyai sijil agama. Di empat wilayah, mahkamah boleh mengiktirafnya dalam pertikaian keluarga antara orang Islam (Akta 1946 s.3). Untuk urusan sivil lain, seperti status dalam rekod isi rumah dan faedah kerajaan, isteri tanpa pendaftaran sivil berada dalam kedudukan lemah (perlu disahkan amalan semasa).
4. Warga asing, termasuk rakyat Malaysia, lazimnya hanya menerima sijil daripada Jawatankuasa Islam Wilayah. Mereka tidak mendaftar di pejabat daerah Thailand.

6Perceraian

• Di empat wilayah: talak, khuluk dan fasakh menurut hukum Islam (mazhab Syafi'i lazimnya dipakai). Kes yang dipertikaikan seperti nafkah, hadhanah dan harta diputuskan oleh mahkamah bersama Dato' Yutitham. Talak yang tidak dipertikaikan lazimnya direkodkan oleh imam atau Jawatankuasa Islam Wilayah (perlu disahkan).
• Perkahwinan yang juga didaftarkan secara sivil perlu dibubarkan secara sivil, sama ada melalui pendaftaran cerai dengan persetujuan di pejabat daerah atau perintah mahkamah. Jika tidak, rekod sivil masih menunjukkan pasangan itu berkahwin.
• Statistik: Thailand mendaftarkan 147,340 perceraian pada 2023 (Statista, data Jabatan Pentadbiran Wilayah). Tiada pecahan bagi orang Islam diterbitkan.
• Rakyat Malaysia: talak yang dilafazkan di Thailand bagi perkahwinan berdaftar di Malaysia mesti disahkan dan didaftarkan di Mahkamah Syariah negeri. Lihat talak.

7Nikah rentas sempadan rakyat Malaysia: angka

Selatan Thailand sudah lama menjadi tempat nikah bagi pasangan Malaysia. Antaranya lelaki yang ingin berpoligami tanpa kebenaran Mahkamah Syariah, dan pasangan yang tidak mendapat restu wali. Angka yang ada datang daripada pihak berkuasa agama Thailand dan Konsulat Malaysia, bukan statistik rasmi kerajaan Thailand.

8Isu semasa

• Sekatan sempadan (Dis 2024). Pengetatan kawalan terhadap laluan haram di sempadan Kelantan–Narathiwat mulai 1 Disember 2024 mengurangkan nikah rakyat Malaysia di Narathiwat kira-kira 40% (FMT, 15 Jan 2025). Pasangan kini perlu melalui pintu sempadan rasmi dengan pasport.
• Perkahwinan kanak-kanak. Pada Jun 2018, seorang lelaki Malaysia berumur 41 tahun dari Gua Musang, yang sudah mempunyai dua isteri, bernikah dengan seorang kanak-kanak perempuan berumur 11 tahun di Golok, Narathiwat (The Star, 30 Jun 2018). Kes ini mencetuskan desakan di kedua-dua negara untuk menetapkan umur minimum. Jawatankuasa Islam di wilayah selatan dilaporkan mengetatkan syarat umur selepas itu (butiran peraturan perlu disahkan).
• Pindaan CCC 2024. Umur minimum sivil kini 18 tahun. Pindaan itu tidak menyentuh Akta 1946 (s.66).
• Kodifikasi. Hukum keluarga Islam yang dipakai Dato' Yutitham masih tidak dikanunkan sebagai statut Parlimen. Cadangan menubuhkan mahkamah syariah atau undang-undang keluarga Islam bertulis telah berulang kali dibincangkan (status semasa perlu disahkan).

9Mendaftar semula di Malaysia

1. Kebenaran poligami diperlukan dahulu. Lelaki Malaysia yang ingin berpoligami mesti mendapat kebenaran Mahkamah Syariah negeri (Akta 303 s.23 bagi Wilayah Persekutuan; enakmen negeri). Berakad di Thailand tidak menghapuskan syarat ini.
2. Pengesahan sijil. Sijil nikah daripada Jawatankuasa Islam Wilayah lazimnya disahkan di Konsulat Jeneral Malaysia di Songkhla (atau Kedutaan di Bangkok) sebelum dibawa pulang (syarat semasa perlu disahkan dengan konsulat).
3. Daftar dalam masa enam bulan di pejabat agama Islam negeri tempat bermastautin (Akta 303 s.31; peruntukan setara dalam enakmen negeri).
4. Pendakwaan. Poligami tanpa kebenaran ialah kesalahan (Akta 303 s.123). Lazimnya suami didakwa dan didenda dahulu, kemudian perkahwinan didaftarkan jika akadnya sah.
5. Semakan kesahan akad. Pejabat agama atau Mahkamah Syariah menyemak wali, saksi dan status. Wali hakim Thailand sah hanya jika wali nasab tiada, enggan tanpa alasan syarak, atau berada melebihi dua marhalah. "Sultan ialah wali bagi sesiapa yang tiada wali" (riwayat at-Tirmidhi 1102; hasan). Jika wali diragui, Mahkamah boleh enggan mengesahkan akad, dan pasangan mungkin perlu berakad semula.
6. Hak isteri dan anak. Sebelum perkahwinan didaftarkan, isteri sukar menuntut nafkah, dan pendaftaran kelahiran anak dengan nama bapa boleh tertangguh.

Sumber & rujukan