Singapura: perkahwinan Islam dan poligami di bawah AMLA

1Gambaran undang-undang

Singapura mempunyai dua rejim perkahwinan:

• Women's Charter — terpakai kepada perkahwinan sivil; perkahwinan sivil bersifat monogami.
• Administration of Muslim Law Act 1966 (AMLA) — terpakai kepada perkahwinan antara orang Islam yang diakadkan menurut hukum syarak. AMLA menubuhkan Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS), Mahkamah Syariah dan Pendaftaran Perkahwinan Islam.

AMLA telah dipinda beberapa kali (termasuk pindaan besar 2008 dan 2017) untuk memperkemas proses perkahwinan, perceraian dan pelaksanaan perintah Mahkamah Syariah. Isu tertentu seperti nafkah isteri Muslim boleh juga dituntut di Mahkamah Keadilan Keluarga (Family Justice Courts) di bawah Women's Charter.

2Pendaftaran perkahwinan

Perkahwinan Islam didaftarkan melalui Registry of Muslim Marriages (ROMM), yang mentadbir Kadi dan Naib Kadi berlesen.

1. Pendaftaran notis nikah secara dalam talian melalui portal ROMM, dalam tempoh yang ditetapkan sebelum tarikh akad.
2. Pengesahan dokumen dan temu janji di ROMM — identiti, umur, status perkahwinan, wali, serta dokumen perceraian/kematian bagi yang pernah berkahwin.
3. Program persediaan perkahwinan wajib — sejak 2017 diwajibkan jika salah seorang pasangan berumur bawah 21 tahun (AMLA s.94A dan s.145; Muslim Marriage and Divorce Rules r.3A, menurut jadual Musawah 2022).
4. Akad nikah oleh Kadi/Naib Kadi dengan wali dan dua saksi; perkahwinan didaftarkan dan sijil nikah dikeluarkan.

Umur minimum perkahwinan di bawah AMLA ialah 18 tahun (s.96(4)); s.96(5) membenarkan Kadi, dalam keadaan luar biasa dan dengan persetujuan ibu bapa/penjaga, mengakadkan perkahwinan gadis bawah 18 tahun yang telah baligh. Kerajaan melaporkan kes seperti ini menurun daripada 12 (0.2%) pada 2017 kepada 5 (0.08%) pada 2021 (CEDAW/C/SGP/RQ/6, perenggan 130). Wali boleh diketepikan oleh Kadi jika alasan wali enggan tidak munasabah (CEDAW/C/SGP/6, perenggan 224). Mengakadkan atau mendaftarkan perkahwinan secara tidak sah ialah kesalahan di bawah AMLA s.133.

3Poligami — syarat & proses

Di bawah AMLA s.96(3) dan kaedah 5 Muslim Marriage and Divorce Rules, lelaki yang masih mempunyai isteri tidak boleh diakadkan dengan isteri baharu kecuali selepas Kadi membuat siasatan dan berpuas hati bahawa tiada halangan menurut hukum syarak dan undang-undang. Prosesnya:

1. Suami mengemukakan permohonan poligami kepada ROMM, bersama dokumen kewangan (pendapatan, komitmen, tempat tinggal) dan maklumat isteri sedia ada.
2. Siasatan (inquiry) — Kadi boleh memanggil pemohon, bakal isteri dan walinya, isteri atau isteri-isteri sedia ada, serta sesiapa yang boleh memberi keterangan.
3. Kadi menimbang antara lain pandangan isteri, kemampuan kewangan menyara lebih daripada satu keluarga, dan sebab pemohon mahu berkahwin lagi (CEDAW/C/SGP/RQ/6, perenggan 132).
4. Isteri pertama boleh menyuarakan bantahan kepada ROMM. Jika permohonan diluluskan dan dia tidak berpuas hati, dia boleh merayu kepada Lembaga Rayuan (Appeal Board). Selepas perkahwinan kedua, isteri pertama juga boleh memohon cerai atas alasan layanan tidak adil (CEDAW/C/SGP/6, perenggan 223).

Keputusan Lembaga Rayuan menunjukkan kemampuan kewangan dan persetujuan isteri sahaja tidak mencukupi tanpa sebab yang munasabah — contohnya Ja'afer bin Kassim [2010] 5 SSAR 179 (permohonan ditolak), berbanding Saheeda Banu v Osman Mohamed Sabeer [1998] 5 SSAR 164 (dibenarkan dengan aku janji nafkah dan rumah berasingan). ROMM juga tidak membenarkan seseorang yang mengaku sudah berkahwin di luar negara (sivil atau Islam) berkahwin di Singapura sehingga perkahwinan asing itu dibubarkan (RQ/6, perenggan 133).

4Hak isteri-isteri selepas kebenaran

Kebenaran mahkamah atau Kadi hanya membuka pintu; kewajipan syarak bermula selepas akad. Menurut mazhab Syafi'i dan jumhur:

• Nafkah dan tempat tinggal yang mencukupi bagi setiap isteri; isteri tidak wajib tinggal serumah dengan madunya tanpa kerelaan.
• Giliran (qasm) bermalam secara adil antara isteri-isteri; isteri boleh merelakan gilirannya kepada madu, sebagaimana Saudah melepaskan gilirannya kepada Aisyah (Sahih al-Bukhari 5212, Kitab al-Nikah).
• Keadilan yang diwajibkan ialah pada perkara zahir (nafkah, giliran, layanan). Kecenderungan hati tidak dituntut sama rata, tetapi suami dilarang condong sepenuhnya kepada seorang hingga yang lain terbiar (Surah an-Nisa' 4:129).
• Amaran Nabi ﷺ bahawa lelaki yang mempunyai dua isteri lalu condong kepada salah seorang akan datang pada Hari Kiamat dengan sebelah badannya senget (riwayat Abu Dawud 2133, dinilai sahih).

Jika hak ini diabaikan, isteri boleh menuntut nafkah tertunggak, perintah giliran, atau fasakh/taklik di Mahkamah Syariah.

5Perceraian ringkas

Perceraian orang Islam diuruskan oleh Mahkamah Syariah Singapura:

• Talak — suami memfailkan atau melaporkan talak; mahkamah menyiasat dan mendaftarkannya. Talak di luar mahkamah perlu dibawa ke mahkamah untuk pendaftaran.
• Khuluk — isteri memohon perceraian dengan tebus talak.
• Fasakh — pembubaran oleh mahkamah atas alasan seperti tidak memberi nafkah, mudarat atau meninggalkan isteri.
• Taklik — perceraian kerana suami melanggar lafaz taklik.

Sebelum memfailkan permohonan cerai, pemohon wajib menghadiri Program Kaunseling Perkahwinan (Marriage Counselling Programme) Mahkamah Syariah (AMLA s.46A, dimasukkan oleh Akta Pindaan 2017). Jika pasangan mempunyai anak berumur bawah 21 tahun dan meneruskan perceraian, mereka juga menjalani Program Keibubapaan dan menyediakan pelan keibubapaan (laman Mahkamah Syariah, dikemas kini 13 Feb 2026). Mahkamah Syariah boleh memutuskan mut'ah (saguhati cerai), nafkah idah, hadhanah dan pembahagian harta perkahwinan; perintahnya boleh dikuatkuasakan melalui mahkamah sivil di bawah AMLA.

6Statistik

Singapura menerbitkan angka poligami melalui laporannya kepada Jawatankuasa CEDAW (Konvensyen PBB mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita). Angka di bawah ialah perkahwinan poligami yang didaftarkan melalui ROMM; perkahwinan di luar negara yang tidak didaftarkan tidak termasuk.

7Isu semasa & pindaan terkini

• Pindaan AMLA. AMLA dipinda beberapa kali, termasuk pindaan besar 2008 dan Administration of Muslim Law (Amendment) Act 2017. Sejak 2017 program persediaan perkahwinan diwajibkan bagi pasangan yang salah seorangnya berumur bawah 21 tahun (Musawah 2022, merujuk AMLA s.94A). Teks Akta 2017 (Akta 33 Tahun 2017, Warta Kerajaan 31 Ogos 2017) tidak meminda peruntukan tentang perkahwinan lelaki yang sudah beristeri. Pindaan lainnya termasuk kaunseling wajib sebelum permohonan cerai (s.46A), persetujuan bagi perkahwinan bawah umur (s.94B), persetujuan bertulis dan kehadiran Kadi atau Naib Kadi apabila wali mengakadkan nikah (s.95), dan syarat domisil atau tiga tahun bermastautin bagi bidang kuasa Mahkamah Syariah dalam kes tertentu (s.35(2A)). Pindaan berasingan kemudiannya menjelaskan bidang kuasa Mahkamah Syariah tentang nafkah anak selepas perceraian (pindaan s.35 dan s.52 dalam Rang Undang-Undang Pindaan AMLA yang dibentangkan untuk bacaan kali kedua oleh Menteri Hal Ehwal Islam Masagos Zulkifli pada 5 Februari 2024, menurut laman MCCY; untuk nombor Akta dan tarikh kuat kuasa, rujuk Singapore Statutes Online).
• Kajian CEDAW 2024. Dalam Pemerhatian Penutup bertarikh 6 Jun 2024 (CEDAW/C/SGP/CO/6, perenggan 59–60), Jawatankuasa CEDAW menyatakan kebimbangan bahawa poligami sah bagi lelaki Islam dan mengesyorkan Singapura secara jelas melarang poligami serta melindungi hak ekonomi wanita dalam perkahwinan poligami sedia ada.
• Pendirian kerajaan. Dalam jawapan kepada senarai isu (CEDAW/C/SGP/RQ/6, Februari 2024), kerajaan menegaskan ROMM mempunyai "safeguards" ketat untuk tidak menggalakkan poligami, tetapi tidak mencadangkan larangan — AMLA kekal membenarkan poligami tertakluk siasatan Kadi.
• Laporan bayangan. Beyond the Hijab dan Musawah (2024) mencadangkan larangan penuh, menunjuk kepada kadar yang rendah dan kesan poligami rentas sempadan yang tidak berdaftar.

8Pihak berkuasa agama & mahkamah

9Perkara penting untuk warga asing / rakyat Malaysia

• Akad di Singapura melalui ROMM memerlukan pemohon yang mempunyai Singpass: carta proses rasmi ROMM menyediakan aliran bagi akad antara warganegara atau penduduk tetap Singapura dengan warga asing, dan sejak April 2025 semua permohonan mesti disertakan dokumen sokongan. Senarai dokumen status perkahwinan bagi warga asing (sila semak di laman ROMM).
• Kebenaran Malaysia. Suami warganegara Malaysia yang sudah beristeri perlu kebenaran Mahkamah Syariah negeri di Malaysia; ROMM juga akan menyiasat status perkahwinannya. Jangan menyembunyikan isteri sedia ada — itu penipuan dan boleh menjadi kesalahan di kedua-dua negara.
• Pendaftaran di Malaysia. Perkahwinan di Singapura hendaklah didaftarkan dalam tempoh enam bulan, sama ada di hadapan Pendaftar di luar negara selepas tarikh perkahwinan atau di hadapan Pendaftar di negeri selepas mula-mula pulang (Akta 303 s.31; enakmen negeri lain yang disemak juga menetapkan enam bulan, termasuk Sarawak s.29; Terengganu s.29 menetapkan dua bulan selepas mula-mula sampai di Malaysia, menurut salinan tidak rasmi teks 2017).
• Imigresen. Pasangan warga asing kepada warganegara Singapura memerlukan pas jangka panjang yang berasingan; berkahwin tidak memberi hak tinggal secara automatik.
• Perceraian rentas sempadan. Mahkamah yang mempunyai bidang kuasa bergantung kepada tempat bermastautin; dapatkan nasihat sebelum memfailkan di mana-mana negara.

Bagi rakyat Malaysia beragama Islam, undang-undang keluarga Islam negeri (contohnya Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 [Akta 303] s.23 dan enakmen negeri yang setara) mensyaratkan kebenaran bertulis Mahkamah Syariah sebelum suami berkahwin lagi. Syarat ini terpakai walaupun akad dibuat di luar negara. Berkahwin lagi tanpa kebenaran ialah kesalahan di bawah enakmen negeri.

Sumber & rujukan