Singapura: perkahwinan Islam dan poligami di bawah AMLA

1Gambaran undang-undang

Singapura mempunyai dua rejim perkahwinan:

• Women's Charter — terpakai kepada perkahwinan sivil; perkahwinan sivil bersifat monogami.
• Administration of Muslim Law Act 1966 (AMLA) — terpakai kepada perkahwinan antara orang Islam yang diakadkan menurut hukum syarak. AMLA menubuhkan Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS), Mahkamah Syariah dan Pendaftaran Perkahwinan Islam.

AMLA telah dipinda beberapa kali (termasuk pindaan besar 2008 dan 2017) untuk memperkemas proses perkahwinan, perceraian dan pelaksanaan perintah Mahkamah Syariah. Isu tertentu seperti nafkah isteri Muslim boleh juga dituntut di Mahkamah Keadilan Keluarga (Family Justice Courts) di bawah Women's Charter.

2Pendaftaran perkahwinan

Perkahwinan Islam didaftarkan melalui Registry of Muslim Marriages (ROMM), yang mentadbir Kadi dan Naib Kadi berlesen.

1. Pendaftaran notis nikah secara dalam talian melalui portal ROMM, dalam tempoh yang ditetapkan sebelum tarikh akad.
2. Pengesahan dokumen dan temu janji di ROMM — identiti, umur, status perkahwinan, wali, serta dokumen perceraian/kematian bagi yang pernah berkahwin.
3. Program persediaan perkahwinan wajib — sejak 2017 diwajibkan jika salah seorang pasangan berumur bawah 21 tahun (AMLA s.94A dan s.145; Muslim Marriage and Divorce Rules r.3A, menurut jadual Musawah 2022).
4. Akad nikah oleh Kadi/Naib Kadi dengan wali dan dua saksi; perkahwinan didaftarkan dan sijil nikah dikeluarkan.

Umur minimum perkahwinan di bawah AMLA ialah 18 tahun (s.96(4)); s.96(5) membenarkan Kadi, dalam keadaan luar biasa dan dengan persetujuan ibu bapa/penjaga, mengakadkan perkahwinan gadis bawah 18 tahun yang telah baligh. Kerajaan melaporkan kes seperti ini menurun daripada 12 (0.2%) pada 2017 kepada 5 (0.08%) pada 2021 (CEDAW/C/SGP/RQ/6, perenggan 130). Wali boleh diketepikan oleh Kadi jika alasan wali enggan tidak munasabah (CEDAW/C/SGP/6, perenggan 224). Mengakadkan atau mendaftarkan perkahwinan secara tidak sah ialah kesalahan di bawah AMLA s.133.

3Poligami — syarat & proses

Di bawah AMLA s.96(3) dan kaedah 5 Muslim Marriage and Divorce Rules, lelaki yang masih mempunyai isteri tidak boleh diakadkan dengan isteri baharu kecuali selepas Kadi membuat siasatan dan berpuas hati bahawa tiada halangan menurut hukum syarak dan undang-undang. Prosesnya:

1. Suami mengemukakan permohonan poligami kepada ROMM, bersama dokumen kewangan (pendapatan, komitmen, tempat tinggal) dan maklumat isteri sedia ada.
2. Siasatan (inquiry) — Kadi boleh memanggil pemohon, bakal isteri dan walinya, isteri atau isteri-isteri sedia ada, serta sesiapa yang boleh memberi keterangan.
3. Kadi menimbang antara lain pandangan isteri, kemampuan kewangan menyara lebih daripada satu keluarga, dan sebab pemohon mahu berkahwin lagi (CEDAW/C/SGP/RQ/6, perenggan 132).
4. Isteri pertama boleh menyuarakan bantahan kepada ROMM. Jika permohonan diluluskan dan dia tidak berpuas hati, dia boleh merayu kepada Lembaga Rayuan (Appeal Board). Selepas perkahwinan kedua, isteri pertama juga boleh memohon cerai atas alasan layanan tidak adil (CEDAW/C/SGP/6, perenggan 223).

Keputusan Lembaga Rayuan menunjukkan kemampuan kewangan dan persetujuan isteri sahaja tidak mencukupi tanpa sebab yang munasabah — contohnya Ja'afer bin Kassim [2010] 5 SSAR 179 (permohonan ditolak), berbanding Saheeda Banu v Osman Mohamed Sabeer [1998] 5 SSAR 164 (dibenarkan dengan aku janji nafkah dan rumah berasingan). ROMM juga tidak membenarkan seseorang yang mengaku sudah berkahwin di luar negara (sivil atau Islam) berkahwin di Singapura sehingga perkahwinan asing itu dibubarkan (RQ/6, perenggan 133).

4Hak isteri-isteri selepas kebenaran

Kebenaran mahkamah atau Kadi hanya membuka pintu; kewajipan syarak bermula selepas akad. Menurut mazhab Syafi'i dan jumhur:

• Nafkah dan tempat tinggal yang mencukupi bagi setiap isteri; isteri tidak wajib tinggal serumah dengan madunya tanpa kerelaan.
• Giliran (qasm) bermalam secara adil antara isteri-isteri; isteri boleh merelakan gilirannya kepada madu, sebagaimana Saudah melepaskan gilirannya kepada Aisyah (Sahih al-Bukhari, Kitab al-Nikah).
• Keadilan yang diwajibkan ialah pada perkara zahir (nafkah, giliran, layanan). Kecenderungan hati tidak dituntut sama rata, tetapi suami dilarang condong sepenuhnya kepada seorang hingga yang lain terbiar (Surah an-Nisa' 4:129).
• Amaran Nabi ﷺ bahawa lelaki yang mempunyai dua isteri lalu condong kepada salah seorang akan datang pada Hari Kiamat dengan sebelah badannya senget (riwayat Abu Dawud, dinilai sahih).

Jika hak ini diabaikan, isteri boleh menuntut nafkah tertunggak, perintah giliran, atau fasakh/taklik di Mahkamah Syariah.

5Perceraian ringkas

Perceraian orang Islam diuruskan oleh Mahkamah Syariah Singapura:

• Talak — suami memfailkan atau melaporkan talak; mahkamah menyiasat dan mendaftarkannya. Talak di luar mahkamah perlu dibawa ke mahkamah untuk pendaftaran.
• Khuluk — isteri memohon perceraian dengan tebus talak.
• Fasakh — pembubaran oleh mahkamah atas alasan seperti tidak memberi nafkah, mudarat atau meninggalkan isteri.
• Taklik — perceraian kerana suami melanggar lafaz taklik.

Pihak-pihak lazimnya perlu melalui program kaunseling/sokongan Mahkamah Syariah sebelum kes diteruskan (butiran program semasa perlu disahkan di laman Mahkamah Syariah). Mahkamah Syariah boleh memutuskan mut'ah (saguhati cerai), nafkah idah, hadhanah dan pembahagian harta perkahwinan; perintahnya boleh dikuatkuasakan melalui mahkamah sivil di bawah AMLA.

6Statistik

Singapura menerbitkan angka poligami melalui laporannya kepada Jawatankuasa CEDAW. Angka di bawah ialah perkahwinan poligami yang didaftarkan melalui ROMM; perkahwinan di luar negara yang tidak didaftarkan tidak termasuk.

7Isu semasa & pindaan terkini

• Pindaan AMLA. AMLA dipinda beberapa kali, termasuk pindaan besar 2008 dan Administration of Muslim Law (Amendment) Act 2017. Sejak 2017 program persediaan perkahwinan diwajibkan bagi pasangan yang salah seorangnya berumur bawah 21 tahun (Musawah 2022, merujuk AMLA s.94A). Butiran lain Akta 2017 — termasuk sama ada ia menyentuh prosedur poligami — perlu disahkan dengan teks rasmi di Singapore Statutes Online (perlu disahkan). Pindaan berasingan kemudiannya menjelaskan bidang kuasa Mahkamah Syariah tentang nafkah anak selepas perceraian (pindaan s.35, menurut kenyataan Menteri Hal Ehwal Islam Masagos Zulkifli yang dipetik Musawah 2024; tahun pindaan perlu disahkan).
• Kajian CEDAW 2024. Dalam Pemerhatian Penutup bertarikh 6 Jun 2024 (CEDAW/C/SGP/CO/6, perenggan 59–60), Jawatankuasa CEDAW menyatakan kebimbangan bahawa poligami sah bagi lelaki Islam dan mengesyorkan Singapura secara jelas melarang poligami serta melindungi hak ekonomi wanita dalam perkahwinan poligami sedia ada.
• Pendirian kerajaan. Dalam jawapan kepada senarai isu (CEDAW/C/SGP/RQ/6, Februari 2024), kerajaan menegaskan ROMM mempunyai "safeguards" ketat untuk tidak menggalakkan poligami, tetapi tidak mencadangkan larangan — AMLA kekal membenarkan poligami tertakluk siasatan Kadi.
• Laporan bayangan. Beyond the Hijab dan Musawah (2024) mencadangkan larangan penuh, menunjuk kepada kadar yang rendah dan kesan poligami rentas sempadan yang tidak berdaftar.

8Pihak berkuasa agama & mahkamah

9Perkara penting untuk warga asing / rakyat Malaysia

• Akad di Singapura lazimnya memerlukan sekurang-kurangnya seorang pihak bermastautin atau memenuhi syarat ROMM; warga asing perlu dokumen status perkahwinan yang disahkan dari negara asal (perlu disahkan keperluan semasa).
• Kebenaran Malaysia. Suami warganegara Malaysia yang sudah beristeri perlu kebenaran Mahkamah Syariah negeri di Malaysia; ROMM juga akan menyiasat status perkahwinannya. Jangan menyembunyikan isteri sedia ada — itu penipuan dan boleh menjadi kesalahan di kedua-dua negara.
• Pendaftaran di Malaysia. Perkahwinan di Singapura hendaklah didaftarkan dengan pejabat agama negeri atau Suruhanjaya Tinggi Malaysia di Singapura dalam tempoh ditetapkan enakmen (perlu disahkan).
• Imigresen. Pasangan warga asing kepada warganegara Singapura memerlukan pas jangka panjang yang berasingan; berkahwin tidak memberi hak tinggal secara automatik.
• Perceraian rentas sempadan. Mahkamah yang mempunyai bidang kuasa bergantung kepada tempat bermastautin; dapatkan nasihat sebelum memfailkan di mana-mana negara.

Bagi rakyat Malaysia beragama Islam, undang-undang keluarga Islam negeri (contohnya Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 [Akta 303] s.23 dan enakmen negeri yang setara) mensyaratkan kebenaran bertulis Mahkamah Syariah sebelum suami berkahwin lagi. Syarat ini terpakai walaupun akad dibuat di luar negara. Berkahwin lagi tanpa kebenaran ialah kesalahan di bawah enakmen negeri.

Sumber & rujukan