Rujuk dan berkahwin semula dengan bekas isteri

1Talak raj'i dan talak ba'in

Allah berfirman: "Talak (yang boleh dirujuk) itu dua kali. Selepas itu (suami) hendaklah menahan dengan cara yang baik atau melepaskan dengan cara yang baik" (Surah al-Baqarah 2:229). Cara kembali kepada bekas isteri bergantung kepada jenis talak:

2Kembali selepas talak satu atau dua

Dalam idah — rujuk. Allah berfirman: "Dan suami-suami mereka lebih berhak merujuk mereka dalam masa itu jika mereka menghendaki perdamaian" (Surah al-Baqarah 2:228). Rujuk tidak memerlukan persetujuan isteri atau wali menurut keempat-empat mazhab, tetapi mesti dengan niat berbaik, bukan untuk memudaratkan (Surah al-Baqarah 2:231). Syarat, lafaz dan saksi rujuk diterangkan di Idah & rujuk.

Selepas idah tamat — akad baharu. Allah berfirman: "Apabila kamu menceraikan isteri-isteri lalu habis idahnya, maka janganlah kamu (wali) menghalang mereka berkahwin semula dengan bekas suami mereka apabila telah ada persetujuan antara mereka dengan cara yang baik" (Surah al-Baqarah 2:232). Ayat ini turun berkenaan Ma'qil bin Yasar yang enggan mengahwinkan semula saudara perempuannya dengan bekas suaminya (riwayat al-Bukhari).

• Isteri bebas memilih — dia boleh menolak untuk kembali.
• Wali tidak boleh menghalang tanpa sebab syarie (ayat 2:232).
• Mahar baharu wajib; jumlahnya boleh berbeza daripada mahar asal.

3Talak tiga: syarat halal semula

Allah berfirman: "Kemudian jika dia menceraikannya (kali ketiga), maka perempuan itu tidak halal lagi baginya sesudah itu sehingga dia berkahwin dengan suami yang lain. Kemudian jika suami (baharu) itu menceraikannya, maka tiada dosa bagi keduanya untuk kembali (berkahwin semula) jika kedua-duanya yakin dapat menegakkan batas-batas Allah" (Surah al-Baqarah 2:230).

Sunnah menjelaskan bahawa akad sahaja tidak mencukupi. Isteri Rifa'ah al-Qurazi yang telah ditalak tiga berkahwin dengan Abdul Rahman bin al-Zubair, kemudian datang kepada Rasulullah ﷺ mahu kembali kepada Rifa'ah. Baginda bersabda: "Tidak, sehingga engkau merasai madunya dan dia merasai madumu" — iaitu persetubuhan (Sahih al-Bukhari 5260; Sahih Muslim 1433).

Syarat halal kepada suami pertama (jumhur):

1. Bekas isteri tamat idah daripada suami pertama.
2. Berkahwin dengan lelaki lain melalui nikah yang sah — bukan nikah fasid atau nikah sementara.
3. Suami kedua benar-benar menyetubuhinya.
4. Suami kedua menceraikannya atau meninggal dunia, atas kehendaknya sendiri tanpa perancangan.
5. Tamat idah daripada suami kedua.
6. Akad nikah baharu dengan suami pertama, dengan wali, saksi dan mahar.

4Larangan nikah muhallil (cina buta)

Nikah muhallil (di Malaysia disebut cina buta) ialah perkahwinan yang diatur semata-mata untuk menghalalkan isteri kembali kepada suami pertama — contohnya dengan syarat suami kedua menceraikannya selepas bersetubuh.

Dalilnya:

• Ibn Mas'ud meriwayatkan: "Rasulullah ﷺ melaknat al-muhallil dan al-muhallal lahu (orang yang dihalalkan untuknya)" (riwayat at-Tirmidhi; at-Tirmidhi: hasan sahih). Riwayat yang semakna daripada Ali bin Abi Talib terdapat dalam Sunan Abu Dawud.
• Hadith 'Uqbah bin 'Amir: "Mahukah aku khabarkan kepada kamu tentang kambing jantan pinjaman?" — iaitu al-muhallil (riwayat Ibn Majah; dinilai hasan oleh sebahagian ulama termasuk al-Albani).
• Umar bin al-Khattab dilaporkan memberi amaran keras terhadap amalan ini.

5Talak tiga dengan satu lafaz

Jika suami melafazkan "Aku ceraikan engkau dengan talak tiga" dalam satu majlis, adakah ia jatuh tiga atau satu?

6Rujuk dan kahwin semula dalam poligami

• Had empat isteri: isteri dalam idah talak raj'i masih dikira isteri. Suami yang mempunyai empat isteri, salah seorangnya dalam idah raj'i, tidak boleh berkahwin dengan isteri baharu sehingga idah itu tamat (sepakat ulama). Bagi idah talak ba'in, mazhab Hanafi dan Hanbali tetap melarang sehingga idah tamat; mazhab Syafi'i dan Maliki membenarkan.
• Rujuk dengan isteri yang ditalak raj'i bukan perkahwinan baharu, jadi tidak memerlukan kebenaran poligami — tetapi mesti didaftarkan.
• Akad baharu dengan bekas isteri selepas ba'in ialah perkahwinan baharu. Jika suami ketika itu mempunyai isteri lain, ia ialah perkahwinan poligami yang memerlukan kebenaran mahkamah di bawah Akta 303 s.23 dan enakmen negeri yang setara (amalan di setiap negeri perlu disahkan dengan pejabat agama).
• Giliran: isteri yang dirujuk kembali berhak mendapat giliran dan nafkah seperti isteri-isteri lain. Lihat Keadilan dalam poligami.

7Prosedur di Malaysia

1. Rujuk dalam idah

• Lafaz rujuk, sebaiknya di hadapan dua saksi lelaki yang adil.
• Laporkan kepada Pendaftar di pejabat agama daerah dalam tempoh yang ditetapkan oleh enakmen negeri, dengan sijil cerai dan kad pengenalan; rujuk direkodkan.
• Jika isteri tidak bersetuju, mahkamah boleh menyiasat dan melantik hakam.

2. Akad baharu selepas ba'in sughra

• Mohon kebenaran berkahwin seperti biasa, sertakan sijil cerai; mahkamah atau pendaftar akan mengesahkan bilangan talak yang telah jatuh.
• Jika suami mempunyai isteri lain, mohon kebenaran poligami terlebih dahulu.

3. Selepas talak tiga

• Pendaftar akan meminta bukti perkahwinan dengan suami kedua, sijil cerai atau sijil kematian suami kedua, dan memastikan idah telah tamat.
• Pegawai boleh menyiasat jika ada petunjuk perkahwinan muhallil.

4. Talak yang tidak didaftarkan atau dipertikaikan

• Jika talak dilafazkan di luar mahkamah, ia mesti dilaporkan dan disabitkan di Mahkamah Syariah; melafazkan talak di luar mahkamah tanpa kebenaran ialah kesalahan (Akta 303 s.124 dan enakmen negeri).
• Jika tidak pasti sama ada talak jatuh atau berapa bilangannya — contohnya talak melalui mesej atau ketika marah — jangan meneka. Mohon pengesahan lafaz cerai di Mahkamah Syariah sebelum rujuk atau berkahwin semula.

Sumber & rujukan