Poligami di Malaysia: undang-undang negeri & statistik

1Gambaran: satu prinsip, 14 undang-undang

Undang-undang keluarga Islam ialah bidang kuasa negeri. Setiap negeri mempunyai enakmen (Sarawak: ordinan) sendiri, dan Wilayah Persekutuan memakai Akta 303. Kerangkanya hampir seragam kerana kebanyakan negeri menggubal semula enakmen mereka pada 2002–2008 berasaskan model Akta 303:

• Lelaki yang masih beristeri wajib mendapat kebenaran bertulis Mahkamah Syariah terlebih dahulu sebelum akad nikah yang baharu (Akta 303 s.23(1); Selangor 2003 s.23(1)).
• Peraturan itu terpakai juga bagi akad di luar negeri atau di luar negara oleh lelaki yang bermastautin di negeri itu (s.23(3) dalam enakmen Selangor, Kedah, Melaka dan Pulau Pinang).
• Berkahwin tanpa kebenaran ialah kesalahan jenayah syariah. Perkahwinan itu hanya boleh didaftarkan selepas mahkamah berpuas hati ia sah menurut Hukum Syarak dan memerintahkan pendaftaran, tertakluk kepada seksyen penalti (s.23(2)).

Persetujuan isteri sedia ada bukan syarat undang-undang. Pemohon hanya perlu menyatakan sama ada izin atau pandangan isteri telah diperoleh. Isteri dipanggil ke perbicaraan dan keterangannya ditimbang.

2Jadual 14 negeri: seksyen, hukuman, mahkamah

Jadual di bawah memisahkan apa yang telah disemak pada teks undang-undang daripada apa yang belum. Sel bertanda (perlu disahkan) belum dapat dibandingkan dengan teks rasmi kerana portal enakmen e-Syariah tidak dapat dicapai semasa semakan (5 Okt 2026). Lajur mahkamah mengikut Arahan Amalan JKSM, kecuali jika dinyatakan contoh khusus.

3Ujian s.23(4)–(5): apa yang mesti dibuktikan

Permohonan difailkan dengan iqrar yang menyatakan perkara-perkara berikut (s.23(4)):

• alasan perkahwinan itu patut atau perlu;
• pendapatan semasa, komitmen dan tanggungan kewangan pemohon;
• bilangan tanggungan, termasuk tanggungan baharu selepas perkahwinan;
• sama ada izin atau pandangan isteri sedia ada telah diperoleh.

Mahkamah memanggil pemohon, isteri sedia ada, bakal isteri dan walinya. Perbicaraan dibuat dalam mahkamah tertutup. Salinan permohonan dan iqrar mesti diserahkan kepada setiap isteri (s.23(5)–(6)).

Kebenaran hanya boleh diberi jika mahkamah berpuas hati dengan keempat-empat syarat s.23(5)(a)–(d). Syarat-syarat ini dibaca secara kumulatif.

4Kes-kes yang menunjukkan cara ujian dipakai

• Ruzaini bin Hassan v Nurhafizah binti Manon (2002) JH XV(1) 79, Negeri Sembilan: permohonan ditolak dengan sumber berbeza tentang sama ada isteri bersetuju atau membantah (perlu disahkan), kerana suami tidak mampu menanggung isteri kedua. Persetujuan atau bantahan isteri tidak mengikat mahkamah.
• Zambri bin Idrus v Zaiti Akhtar binti Omar [2017] 4 ShLR 12, Selangor: pemohon mesti memenuhi semua syarat s.23(5). Permohonan ditolak kerana risiko mudarat kepada isteri, anak dan pihak ketiga.
• Mohd. Asrol bin Abdul v Noorhafiza binti Yahya (02200-011-0182-2020) dan Shazril Imran bin Shaukat v Aizureen binti Burhanuddin (02200-011-0010-2021), MTS Alor Setar: syarat "patut atau perlu" tidak dipenuhi kerana tiada kelemahan di pihak isteri.
• Ismail bin Bahari v Fairus binti Mohamad (02200-011-0024-2022): pendapatan RM1,700 sebulan dengan perbelanjaan RM1,320 tidak mencukupi. Dalam Azhar bin Awang v Che Gayah binti Usof (02100-011-0018-2020), gaji bersih hanya RM970.15 selepas potongan. Pemohon juga telah lima tahun tidak tinggal bersama isterinya, jadi syarat adil gagal.
• Mohamad Sazali bin Shaari v Nurraihan binti Muhamadan (02200-011-0160-2022): mahkamah memutuskan ketidakmampuan menanggung pasti mendatangkan darar syarie kepada isteri sedia ada.
• Syed Zulhusmi bin Syed Yusof v Nor Anrina binti Ismail (02200-011-0088-2020): permohonan diluluskan selepas mahkamah mendengar pemohon, isteri, bakal isteri dan wali.
• Maulidah binti Ngah v Rosma binti Omar [2017] 3 LNS 30: adil dalam poligami bermaksud perkara yang mampu dilaksanakan, iaitu nafkah, giliran bermalam dan undian bermusafir. Ia tidak termasuk kasih sayang.

5Poligami tanpa kebenaran: dakwaan, pengesahan, pendaftaran

Perkahwinan poligami yang diakadkan tanpa kebenaran, lazimnya di selatan Thailand, melalui dua jalan selepas itu:

1. Pendakwaan di bawah seksyen penalti (Akta 303 s.123; Selangor s.124; Sarawak s.127). Di Selangor, pertuduhan s.124 kadang-kadang digabung dengan s.40(2) (akad berlawanan dengan Enakmen) dan subahat. Contohnya ialah kes-kes Songkhla dan Pattani 2016–2018 di Hulu Langat.
2. Permohonan pengesahan dan pendaftaran di bawah s.23(2). Menurut Arahan Amalan JKSM No. 9/2007, afidavit mesti menyatakan sama ada perkahwinan itu poligami. Jika ya, hakim mesti merafak permohonan ke Mahkamah Tinggi Syariah.

Contoh paling terkenal ialah kes Ahli Parlimen Bung Moktar Radin (2010). Beliau dijatuhi penjara sebulan oleh Mahkamah Rendah Syariah Gombak Timur, kemudian hukuman itu diganti dengan denda RM1,000 oleh Mahkamah Tinggi Syariah Shah Alam selepas rayuan (perlu disahkan; sumber yang dipetik hanya melaporkan hukuman Mahkamah Rendah).

6Statistik kebangsaan

JKSM tidak menerbitkan siri tahunan poligami. Angka di bawah ialah semua angka yang dapat disahkan pada sumber.

7Statistik negeri

8Rakyat Malaysia bernikah poligami di selatan Thailand

Tiada angka rasmi Malaysia. Yang ada hanya kenyataan majlis agama Thailand, konsulat dan exco negeri:

• Kedah: 799 kes pasangan yang bernikah di Thailand pada 2018, naik daripada 566 pada 2017. Kes-kes ini melibatkan bantahan keluarga dan poligami (Pengerusi Jawatankuasa Agama Kedah, Datuk Dr Ismail Salleh, dalam Bernama, 3 Mac 2019).
• Narathiwat, 2022: sebelum COVID-19, kira-kira 100 lelaki Malaysia bernikah di selatan Thailand setiap bulan. Selepas sempadan dibuka, 40–70 orang sebulan di Sungai Golok sahaja. Lebih separuh pasangan yang datang untuk poligami ialah lelaki bergelar "Datuk" (Majlis Agama Islam Narathiwat, Malay Mail/NST, 25 Dis 2022).
• Songkhla, 2024: hampir 300 pasangan Malaysia bernikah di selatan Thailand setiap bulan, dan 60% daripadanya poligami (Konsulat Malaysia Songkhla, Malay Mail, 25 Feb 2024).
• Narathiwat, Jun 2024: sekurang-kurangnya 30 pasangan dari KL, Kelantan dan Terengganu bernikah poligami setiap bulan (Bernama, 17 Jun 2024).
• Narathiwat, 2024–2025: lebih 300 pasangan Malaysia bernikah pada 2024. Selepas laluan haram sempadan ditutup mulai 1 Dis 2024, bilangan turun kira-kira 40%, daripada 4–5 pasangan sehari kepada 1–2 (FMT/Berita Harian, 15 Jan 2025).

9Pindaan dan cadangan terkini

• Selangor: JAIS sedang mengkaji pindaan Enakmen 2003 bagi:
  • menambah kesalahan baharu terhadap individu atau ejen yang mempromosi pernikahan yang berlawanan dengan undang-undang;
  • menaikkan hukuman, termasuk bagi subahat.
  Exco Hal Ehwal Agama Islam, Dr Muhammad Fahmi Ngah, memaklumkan pada 10 Julai 2024 bahawa draf akan dibawa ke Jawatankuasa Undang-undang MAIS dan Mesyuarat MAIS, kemudian ke Sidang DUN pada 2026. Status pembentangan: (perlu disahkan).
• Kelantan: DUN meluluskan RUU Keluarga Islam 2025 pada 11 Nov 2025 bagi menggantikan Enakmen Keluarga Islam 2002. RUU itu mengandungi 178 fasal dalam 11 bahagian dan memperkenalkan hukuman restoratif berbentuk khidmat sosial sebagai ganti denda atau penjara bagi kesalahan tertentu, termasuk poligami tanpa kebenaran mahkamah. Nombor seksyen dan tarikh kuat kuasa: (perlu disahkan).
• Terengganu: Enakmen 1985 telah diganti dengan Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam 2017 (berkuat kuasa 1 Julai 2017). Kesalahan poligami tanpa kebenaran kini di s.126.
• Peringkat persekutuan (2020–2021): pendedahan "sindiket poligami" yang menipu mahkamah syariah dengan dokumen palsu mendorong Menteri Hal Ehwal Agama ketika itu, Datuk Seri Zulkifli Mohamad Al-Bakri, berjanji menyiasat bersama JKSM, polis dan SPRM. Laporan mengaitkannya dengan Terengganu, Perlis dan Kuala Lumpur.
• Anggota polis dan tentera: mengikut Arahan Amalan JKSM No. 2/2007, hakim mesti memastikan surat kebenaran pegawai pemerintah atau Ketua Polis Negara disertakan sebelum memutuskan permohonan poligami.

10Apa yang TIDAK diterbitkan

• Siri tahunan kebangsaan bagi permohonan, kelulusan dan penolakan poligami, 2015–2025. JKSM hanya menerbitkan gambaran tahun tertentu, iaitu 2020 dan jumlah 2015–2019. Angka 2021, 2022, 2024 dan 2025 tiada.
• Pecahan kebangsaan mengikut negeri, dan data Sarawak dalam angka kebangsaan.
• Bilangan pendakwaan dan sabitan poligami tanpa kebenaran di peringkat kebangsaan, serta jumlah denda yang benar-benar dikenakan. Hanya Selangor (2023–2024) yang didedahkan melalui DUN.
• Bilangan rakyat Malaysia yang bernikah poligami di selatan Thailand menurut rekod Malaysia. Konsulat di Songkhla mengesahkan dokumen tetapi tidak menerbitkan siri data.
• Peratus perkahwinan Islam yang berpoligami. DOSM menerbitkan statistik perkahwinan dan perceraian, tetapi tidak memisahkan perkahwinan poligami.
• Teks seksyen poligami yang disatukan dan terkini bagi Johor, Perak, Pahang, Perlis, Sabah dan Kelantan 2025 di laman awam yang boleh dicapai.

11Yang perlu diketahui sebelum memohon

• Failkan permohonan di Mahkamah Tinggi Syariah negeri tempat anda bermastautin. Sediakan bukti pendapatan bersih, komitmen dan perbelanjaan isi rumah. Mahkamah melihat gaji bersih, bukan gaji kasar.
• Isteri sedia ada akan dipanggil. Persetujuannya bukan syarat, tetapi bantahan yang berasas, misalnya bukti nafkah tidak mencukupi, sering menentukan keputusan.
• Pihak yang terkilan boleh merayu (s.23(7)).
• Berkahwin di luar negara tanpa kebenaran tidak memintas undang-undang. Ia tetap kesalahan, dan perkahwinan itu masih perlu disahkan dan didaftarkan di Mahkamah Syariah, termasuk pengesahan Konsulat bagi nikah di Thailand.
• Isteri yang tidak dilayan secara adil boleh memohon fasakh. Contohnya Selangor 2003 s.53(1)(h)(vi): "jika suami mempunyai isteri lebih daripada seorang, dia tidak melayani isteri yang berkenaan secara adil". Kegagalan memberi keadilan sewajarnya juga ialah kesalahan (Selangor dan Kedah s.129).

Sumber & rujukan