Kesuburan, perancang keluarga dan IVF

1Asas: zuriat sebagai kurniaan dan ikhtiar

• Galakan berketurunan — "Kahwinilah wanita yang penyayang dan subur" (riwayat Abu Dawud 2050 dan an-Nasa'i; sahih). Memelihara keturunan (hifz an-nasl) ialah salah satu maqasid syariah (objektif syariah).
• Ketentuan Allah — "Dia mengurniakan anak perempuan kepada sesiapa yang Dia kehendaki, anak lelaki kepada sesiapa yang Dia kehendaki… dan menjadikan mandul sesiapa yang Dia kehendaki" (Surah asy-Syura 42:49–50). Kemandulan bukan dosa dan bukan aib, sama ada pada lelaki atau wanita.
• Berubat dibenarkan — "Allah tidak menurunkan penyakit melainkan Dia menurunkan penawarnya" (Sahih al-Bukhari 5678). Rawatan kesuburan termasuk dalam ikhtiar ini.
• Doa para nabi — Nabi Zakaria a.s. berdoa memohon zuriat walaupun isterinya mandul (Surah Maryam 19:4–9).

2'Azl dan perancangan keluarga

Jabir r.a. berkata: "Kami melakukan 'azl pada zaman Rasulullah ﷺ, lalu berita itu sampai kepada baginda dan baginda tidak melarang kami" (Sahih Muslim, Kitab an-Nikah). Dalam riwayat lain: "…sedang al-Quran masih turun" (Sahih al-Bukhari 5208; riwayat Muslim).

Hadis Judamah binti Wahb, yang menyifatkan 'azl sebagai "pembunuhan anak secara tersembunyi" (Sahih Muslim, Kitab an-Nikah), difahami jumhur (majoriti ulama) sebagai menunjukkan makruh, bukan haram, apabila digabungkan dengan hadis Jabir.

3Pemandulan kekal (vasektomi, ikatan tiub)

Jumhur ulama kontemporari, termasuk Majma' al-Fiqh al-Islami (OIC) dan pendirian fatwa di Malaysia, berpendapat pemandulan kekal haram kecuali dalam keadaan darurat perubatan — contohnya kehamilan seterusnya disahkan doktor pakar boleh mengancam nyawa atau mendatangkan mudarat besar kepada ibu.

• Keputusan hendaklah dibuat bersama suami isteri, berdasarkan nasihat sekurang-kurangnya seorang doktor pakar yang dipercayai.
• Jika ada pilihan sementara yang sama berkesan, ia didahulukan.
• Persidangan Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan Kali Ke-12 (20 Februari 1977) memutuskan bahawa memandulkan lelaki atau perempuan hukumnya haram; keputusan itu tidak menyebut pengecualian. Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor (13 September 2000) pula mengharuskan mengikat rahim dalam keadaan darurat, dan mengharamkan membuang rahim kecuali dalam keadaan darurat atas nasihat doktor pakar.

4Pengguguran: tahap kandungan dan khilaf

Ibn Mas'ud r.a. meriwayatkan bahawa kejadian manusia dihimpunkan dalam rahim ibu 40 hari sebagai nutfah, kemudian 'alaqah, kemudian mudghah, kemudian malaikat diutus meniupkan roh (Sahih al-Bukhari 3208; Sahih Muslim, Kitab al-Qadar). Daripada itu ulama menetapkan peniupan roh pada 120 hari (kira-kira 17 minggu dari persenyawaan).

5IVF dan rawatan kesuburan

Rawatan kesuburan termasuk IUI (inseminasi intrauterin) dan IVF (persenyawaan in vitro) adalah harus dengan syarat-syarat berikut, sebagaimana diputuskan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan (Kali Ke-5, 16–17 November 1982; lihat juga Kali Ke-1, 28–29 Januari 1981 tentang bank air mani) dan Majma' al-Fiqh al-Islami (OIC) Keputusan No. 16 (4/3), 1986:

1. Sperma suami dan ovum isteri sahaja.
2. Dalam tempoh perkahwinan yang sah dan masih wujud.
3. Embrio dimasukkan ke dalam rahim isteri yang sama yang memiliki ovum.
4. Prosedur dijalankan oleh pakar yang dipercayai dengan langkah mengelakkan percampuran sampel.

Pendedahan aurat kepada doktor dibenarkan kerana keperluan, dengan keutamaan doktor sama jantina jika ada.

6Yang haram: penderma dan ibu tumpang

Semua kaedah yang memasukkan pihak ketiga diharamkan kerana mencampurkan nasab dan menyerupai zina dari segi kesan:

7Pembekuan embrio, sperma dan ovum

• Embrio beku — harus disimpan untuk kegunaan pasangan yang sama dalam tempoh perkahwinan.
• Selepas cerai atau kematian suami — haram dipindahkan ke rahim bekas isteri atau balu, kerana ikatan perkahwinan telah terputus; kehamilan itu tidak lagi berlaku dalam perkahwinan yang sah. Ini pendirian Majma' al-Fiqh al-Islami dan fatwa di Malaysia.
• Dalam idah talak raj'i — lebih selamat ditangguhkan sehingga rujuk dilakukan secara sah.
• Lebihan embrio — tidak boleh diberikan kepada pasangan lain atau untuk penyelidikan tanpa batas; Majma' al-Fiqh al-Islami (Keputusan No. 55 (6/6), 1990) memutuskan supaya hanya bilangan ovum yang diperlukan disenyawakan bagi mengelakkan lebihan, dan lebihan yang wujud dibiarkan tanpa rawatan perubatan sehingga hayatnya berakhir secara semula jadi.
• Pembekuan ovum/sperma — harus bagi pasangan berkahwin, contohnya sebelum rawatan kanser, untuk digunakan dalam perkahwinan yang sama. Bagi wanita yang belum berkahwin: Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan Kali Ke-56 (7 Mei 2003) memutuskan haram mencantumkan benih yang dikeluarkan sebelum akad nikah walaupun pencantuman dibuat dalam tempoh perkahwinan yang sah. Menurut laporan BioNews (31 Oktober 2022), satu fatwa pada Ogos 2022 secara khusus melarang pembekuan ovum elektif oleh wanita Muslim yang belum berkahwin; (rujuk pejabat mufti negeri anda untuk butiran fatwa 2022).

8Saringan kesihatan dan genetik pra-perkahwinan

• Saringan HIV — diwajibkan oleh pentadbiran agama Islam negeri-negeri di Malaysia sebagai prosedur sebelum kebenaran berkahwin; keputusan positif tidak membatalkan hak berkahwin tetapi pasangan diberi kaunseling.
• Talasemia — Malaysia mempunyai kadar pembawa yang ketara. Jika kedua-dua pasangan pembawa, setiap kehamilan berisiko 25% anak talasemia major. Saringan darah (FBC, iaitu kiraan darah penuh, dan analisis hemoglobin) sangat disyorkan.
• Perkahwinan sepupu — sah menurut syarak, tetapi kaunseling genetik disyorkan jika ada sejarah penyakit keturunan dalam keluarga.
• Hukum — saringan adalah harus dan digalakkan sebagai ikhtiar (sadd adh-dhari'ah, iaitu menutup jalan kepada mudarat); ia bukan syarat sah nikah, dan keputusan tetap di tangan pasangan selepas kaunseling.

9Panduan praktikal

1. Belum hamil selepas 12 bulan (atau 6 bulan jika isteri melebihi 35 tahun) — dapatkan pemeriksaan untuk kedua-dua pasangan.
2. Pilih klinik yang mematuhi garis panduan syariah, dan tanya tentang prosedur pelabelan sampel.
3. Simpan sijil nikah yang sah — klinik di Malaysia biasanya memintanya sebelum IVF.
4. Dalam poligami, rawatan kesuburan seorang isteri dibiayai sebagai sebahagian nafkah perubatan mengikut kemampuan, tanpa menzalimi isteri lain.
5. Jaga emosi — kemandulan memberi tekanan besar; dapatkan kaunseling dan elakkan menyalahkan pasangan.

Sumber & rujukan