Idah, ihdad dan rujuk

1Apa itu idah dan hikmahnya

Idah ialah tempoh menunggu yang wajib dilalui oleh seorang wanita selepas perkahwinannya berakhir — sama ada kerana talak, fasakh, khuluk atau kematian suami — sebelum dia boleh berkahwin dengan lelaki lain.

Antara hikmahnya:

• Memastikan rahim bersih dan nasab anak terpelihara.
• Memberi ruang kepada suami dan isteri untuk berfikir dan rujuk semula dalam talak raj'i.
• Menghormati ikatan perkahwinan dan, bagi balu, berkabung atas kematian suami.

2Jadual tempoh idah

Tempoh idah bergantung kepada sebab perpisahan dan keadaan wanita itu:

3Hak isteri semasa idah

Allah berfirman: "Janganlah kamu mengeluarkan mereka dari rumah-rumah mereka dan janganlah mereka keluar" (Surah al-Talaq 65:1) dan "Tempatkanlah mereka di mana kamu bertempat tinggal menurut kemampuanmu… dan jika mereka hamil, berilah nafkah kepada mereka sehingga mereka bersalin" (Surah al-Talaq 65:6).

4Larangan umum semasa idah

• Tidak boleh berkahwin dengan lelaki lain sehingga tamat idah (Surah al-Baqarah 2:235). Akad yang dibuat dalam idah adalah batal.
• Tidak boleh dipinang secara terang. Bagi wanita dalam idah wafat atau talak ba'in, pinangan secara sindiran dibenarkan (2:235); bagi idah talak raj'i, pinangan secara sindiran pun dilarang kerana dia masih isteri orang dari segi hukum.
• Tidak keluar dari rumah idah tanpa keperluan (65:1). Keluar untuk bekerja, rawatan atau urusan penting dibenarkan menurut jumhur, terutama pada siang hari.
• Suami tidak boleh menghalau isteri daripada rumah idah kecuali jika isteri melakukan perbuatan keji yang nyata (65:1).

5Ihdad — berkabung bagi balu

Rasulullah ﷺ bersabda: "Tidak halal bagi wanita yang beriman kepada Allah dan hari akhirat berkabung atas kematian lebih daripada tiga hari, kecuali atas suami — empat bulan sepuluh hari" (riwayat al-Bukhari dan Muslim).

Ihdad wajib ke atas balu sepanjang idah wafat. Yang perlu dielakkan:

• Memakai wangian dan solekan, termasuk celak dan inai untuk berhias.
• Pakaian yang bertujuan berhias (berwarna terang atau mewah).
• Barang kemas dan perhiasan.
• Bermalam di luar rumah idah tanpa keperluan — berdasarkan hadith Furay'ah binti Malik yang disuruh tinggal di rumahnya sehingga tamat idah (riwayat Abu Dawud dan at-Tirmidhi; dinilai hasan sahih oleh at-Tirmidhi).

Yang dibenarkan: mandi, bersikat, memotong kuku, memakai pakaian biasa yang bersih, bercakap dengan lelaki ajnabi atas keperluan, bekerja dan keluar untuk urusan penting.

6Rujuk — syarat dan lafaz

Rujuk ialah mengembalikan isteri yang ditalak raj'i kepada ikatan perkahwinan semasa idah, tanpa akad baharu. Allah berfirman: "Dan suami-suami mereka lebih berhak merujuk mereka dalam masa itu jika mereka menghendaki perdamaian" (Surah al-Baqarah 2:228).

Syarat rujuk (mazhab Syafi'i):

1. Talak itu talak raj'i — bukan khuluk, bukan talak ketiga, dan isteri telah disetubuhi.
2. Isteri masih dalam idah.
3. Suami baligh, berakal dan dengan kehendak sendiri.
4. Lafaz yang jelas, contohnya "Aku rujuk akan engkau", dan tidak dikaitkan dengan syarat atau tempoh.

Persetujuan isteri dan walinya tidak menjadi syarat sah rujuk menurut keempat-empat mazhab. Namun rujuk mestilah dengan niat berbaik, bukan untuk memudaratkan: "janganlah kamu tahan mereka untuk memberi mudarat" (Surah al-Baqarah 2:231).

7Saksi dalam rujuk

Allah berfirman: "…dan persaksikanlah dengan dua orang saksi yang adil di antara kamu" (Surah al-Talaq 65:2). Ulama berbeza pendapat sama ada perintah ini wajib atau sunat:

• Syafi'i — qaul jadid: sunat; qaul qadim: wajib.
• Hanafi dan Maliki — sunat (mustahab).
• Hanbali — dua riwayat; yang masyhur sunat, satu riwayat lagi wajib.

8Pendaftaran rujuk di Malaysia

Akta 303 dan enakmen negeri mewajibkan rujuk dilaporkan kepada Pendaftar dalam tempoh yang ditetapkan supaya direkodkan. Perkara praktikal:

• Suami dan isteri hadir ke pejabat agama daerah dengan sijil cerai dan dokumen pengenalan.
• Jika isteri tidak bersetuju dengan rujuk atas alasan yang dibenarkan hukum syarak, dia tidak boleh dipaksa tinggal bersama; mahkamah boleh melantik hakam untuk menyelesaikannya.
• Gagal melaporkan rujuk boleh menjadi kesalahan di bawah enakmen negeri (tempoh dan hukuman berbeza mengikut negeri — perlu disahkan).
• Jika idah telah tamat tanpa rujuk, talak menjadi ba'in sughra — perkahwinan semula memerlukan akad nikah dan mahar baharu serta pendaftaran nikah biasa.

9Mut'ah (saguhati cerai)

Allah berfirman: "Dan bagi wanita-wanita yang diceraikan, (hendaklah diberi) mut'ah menurut cara yang patut, sebagai suatu kewajipan bagi orang-orang yang bertakwa" (Surah al-Baqarah 2:241). Lihat juga 2:236 bagi isteri yang diceraikan sebelum disetubuhi dan sebelum mahar ditetapkan.

• Mazhab Syafi'i (qaul jadid): mut'ah wajib bagi isteri yang diceraikan selepas persetubuhan, selagi perceraian itu bukan berpunca daripada isteri.
• Mazhab Maliki: sunat; mazhab Hanafi: wajib bagi isteri yang diceraikan sebelum persetubuhan dan tanpa mahar ditetapkan, sunat bagi yang lain.
• Kadar ditentukan mengikut kemampuan suami (2:236) dan keadaan isteri.

Di Malaysia, isteri yang diceraikan tanpa sebab yang patut boleh memohon mut'ah di Mahkamah Syariah (Akta 303 s.56 dan peruntukan setara dalam enakmen negeri). Mahkamah menilai tempoh perkahwinan, sumbangan isteri dan kemampuan suami.

Sumber & rujukan