Negara Teluk (GCC) dan Iran: poligami, pendaftaran dan hak isteri

1Gambaran undang-undang

Semua negara Majlis Kerjasama Teluk (GCC) mempunyai undang-undang status peribadi yang dikodifikasi daripada fiqh. Berbeza dengan Malaysia, tiada negara GCC yang mensyaratkan kebenaran mahkamah sebelum suami berkahwin lagi. Kawalan dibuat melalui (i) pendaftaran akad yang wajib, (ii) pengisytiharan status perkahwinan suami dalam akad, (iii) hak isteri meletakkan syarat dalam akad, dan (iv) hak cerai atau fasakh jika syarat dilanggar atau berlaku mudarat. Iran, berasaskan fiqh Ja'fari, mengawal melalui mahkamah.

Arab Saudi dibincangkan dalam halaman tersendiri: Arab Saudi. Mesir, Jordan, Maghribi, Tunisia dan Turki: Timur Tengah.

2Emiriah Arab Bersatu (UAE)

Undang-undang: Dekri-Undang-Undang Persekutuan No. 41 Tahun 2024 tentang Status Peribadi, dikeluarkan Oktober 2024 (portal perundangan menyenaraikan 1 Oktober; diterbitkan 14 Oktober) dan berkuat kuasa 15 April 2025, menggantikan Undang-Undang Persekutuan No. 28/2005. Ia terpakai kepada orang Islam; bukan Islam boleh memilih Dekri-Undang-Undang 41/2022 tentang Status Peribadi Sivil.

• Umur: keupayaan berkahwin pada 18 tahun Masihi; di bawah 18 hanya dengan izin mahkamah (perkara 19).
• Had empat: berkahwin dengan wanita kelima ialah halangan sementara, walaupun salah seorang isteri dalam idah talak raj'i (perkara 32(4)).
• Syarat akad (perkara 33): syarat sah yang dilanggar memberi hak kepada pihak satu lagi memohon pembubaran akad; hak ini gugur selepas setahun dari tarikh mengetahui pelanggaran. Syarat mesti ditulis dalam akad atau diakui pasangan. Ini laluan bagi isteri yang mensyaratkan suami tidak berkahwin lagi — walaupun undang-undang tidak menamakan syarat itu secara khusus.
• Keadilan: suami wajib berlaku adil antara isteri dalam layanan, giliran dan nafkah (perkara 49(6)); boleh menempatkan isteri dalam bangunan yang sama jika setiap seorang mempunyai kemerdekaan hampir sepenuhnya (perkara 105(4)).
• Notifikasi isteri: teks rasmi Arab undang-undang 2024 di portal perundangan UAE tidak mengandungi peruntukan yang mewajibkan isteri sedia ada dimaklumkan tentang perkahwinan baharu; perkara 41 hanya mewajibkan akad didokumenkan di mahkamah mengikut perundangan yang berkuat kuasa.
• Talak: suami wajib mendokumenkan talak di mahkamah dalam 15 hari (perkara 58); jika lewat tanpa alasan, isteri berhak mendapat pampasan.

3Kuwait dan Qatar

4Oman dan Bahrain

5Iran: kebenaran mahkamah dan nikah sementara

Undang-undang: Kod Sivil Iran (fiqh Ja'fari) dan Undang-Undang Perlindungan Keluarga 2013 (diluluskan 1 Esfand 1391, diterbitkan Farvardin 1392). Mahkamah Keluarga mendengar kes perkahwinan dan perceraian.

• Sejarah: Undang-Undang Perlindungan Keluarga 1967 dan 1975 mensyaratkan kebenaran mahkamah untuk isteri kedua dan persetujuan isteri pertama, dengan pengecualian seperti kemandulan atau ketidakupayaan isteri; isteri juga berhak bercerai jika suami berkahwin lagi tanpa persetujuannya. Selepas 1979 sekatan ini dilonggarkan. Kini hak isteri bercerai jika suami berkahwin lagi bergantung terutamanya pada syarat dalam akad: Kod Sivil perkara 1119 membenarkan syarat bahawa jika suami berkahwin lain, isteri menjadi wakil untuk menceraikan dirinya selepas syarat itu dibuktikan di mahkamah. Menurut ulasan undang-undang, syarat bercetak seumpama ini dimasukkan dalam surat nikah rasmi sejak 1361 H.S. (1982) dan ditandatangani secara pilihan. Undang-undang 2013 tidak memansuhkan Undang-Undang Perlindungan Keluarga 1975 (senarai pemansuhan dalam perkara 58 tidak menyebutnya); dakwaan tentang undang-undang 1986 dan sejauh mana mahkamah masih menerapkan syarat 1975 (semak dengan kedutaan atau pihak berkuasa negara itu).
• Kontroversi 2008–2012: draf perkara 23 rang undang-undang mencadangkan isteri kekal kedua hanya perlu kebenaran mahkamah selepas dibuktikan kemampuan kewangan dan komitmen keadilan — tanpa persetujuan isteri pertama. Peruntukan ini dibantah secara meluas dan tidak terdapat dalam undang-undang akhir 2013: perkara 23 versi akhir berkaitan sijil kesihatan pranikah, dan tiada peruntukan yang membenarkan isteri kedua berdasarkan kemampuan kewangan tanpa persetujuan isteri pertama.
• Pendaftaran: undang-undang 2013 mewajibkan pendaftaran perkahwinan kekal, fasakh, perceraian, rujuk dan pembatalan nikah (perkara 20), serta perkahwinan sementara dalam tiga keadaan: isteri hamil, persetujuan pasangan, atau disyaratkan dalam akad (perkara 21). Lelaki yang gagal mendaftar boleh dihukum denda tunai darjah lima atau penjara takzir darjah tujuh (perkara 49). Jumlah denda semasa bagi darjah itu (semak dengan pihak berkuasa negara berkenaan).
• Nikah mut'ah (sementara) diiktiraf dalam Kod Sivil mengikut fiqh Ja'fari. Mazhab Sunni yang empat menganggap nikah mut'ah telah dimansuhkan dan batal — lihat Perbandingan mazhab.

Tiada statistik rasmi Pertubuhan Pendaftaran Sivil Kebangsaan Iran tentang perkahwinan poligami ditemui.

6Perceraian dan hak isteri

7Isu semasa dan pindaan terkini

• UAE (2024–2025): undang-undang status peribadi baharu menetapkan umur 18, hak jagaan hingga 18 tahun dengan pilihan anak pada 15 tahun, dan kewajipan mendokumenkan talak dalam 15 hari.
• Bahrain (2017): undang-undang keluarga bersatu pertama yang turut meliputi komuniti Ja'fari.
• Kuwait (2019): kodifikasi undang-undang status peribadi Ja'fari (No. 124/2019).
• Iran: Ketua Badan Kehakiman meminda peraturan pelaksanaan Undang-Undang Perlindungan Keluarga, antaranya tentang pusat kaunseling keluarga, melalui keputusan no. 9000/42125/100 bertarikh 8/7/1402 H.S. (30 September 2023), menurut teks yang diterbitkan semula oleh portal berita undang-undang Ekhtebar (sila semak Warta Rasmi).

8Apa yang perlu diketahui oleh rakyat Malaysia

• Kebenaran Mahkamah Syariah Malaysia tetap diperlukan. Akad poligami di Teluk tanpa kebenaran Mahkamah Syariah negeri boleh dikenakan tindakan di bawah undang-undang keluarga Islam negeri apabila didaftarkan di Malaysia — lihat Rentas sempadan dan Pengiktirafan.
• Pendaftaran tempatan: akad mesti dibuat oleh pegawai/mahkamah berlesen. Akad tidak berdaftar menjejaskan visa, kediaman, hak isteri dan pengesahan nasab anak — lihat Nikah tidak rasmi.
• Warga asing: pekerja ekspatriat lazimnya memerlukan dokumen status (sijil bujang/kebenaran) dan pengesahan kedutaan; beberapa negara juga mensyaratkan kelulusan untuk warganegara mengahwini warga asing (rujuk pihak berkuasa setempat).
• Wanita Malaysia yang berkahwin di Teluk: masukkan syarat dalam akad jika mahu, dan pastikan akad didaftarkan semula di Malaysia.
• Nikah mut'ah di Iran tidak diiktiraf oleh undang-undang keluarga Islam di Malaysia dan ditolak oleh mazhab Syafi'i.
• Dapatkan bantuan Kedutaan Malaysia sebelum dan selepas akad — lihat Direktori.

Sumber & rujukan