Kewangan dua rumah: belanjawan, nafkah dan perancangan harta

1Kemampuan: syarat syarak dan undang-undang

Allah berfirman: "Hendaklah orang yang mampu memberi nafkah menurut kemampuannya" (Surah at-Talaq 65:7). Nafkah isteri ialah kewajipan suami bil-ma'ruf, iaitu mengikut kebiasaan yang wajar (Surah al-Baqarah 2:233). Dalam poligami, kewajipan ini berganda: setiap isteri dan anak-anaknya berhak mendapat nafkah penuh, bukan pecahan daripada nafkah seorang isteri.

• Di Malaysia, mahkamah syariah menilai sama ada pemohon mampu menanggung semua isteri dan tanggungan, termasuk tanggungan yang akan datang, sebelum memberi kebenaran berpoligami (Akta 303 s.23 dan enakmen negeri yang setara). Lihat Prosedur.
• Nabi ﷺ bersabda: "Cukuplah seseorang itu berdosa apabila dia menahan makanan daripada orang yang di bawah tanggungannya" (Sahih Muslim 996).
• Nafkah kepada keluarga ialah ibadah. Nabi ﷺ menyebut bahawa dinar yang paling besar pahalanya ialah yang dibelanjakan untuk keluarga (Sahih Muslim 995).

2Komponen nafkah setiap isteri

Nafkah isteri meliputi makanan, pakaian, tempat tinggal, perubatan asas dan keperluan munasabah lain. Kadarnya mengikut kemampuan suami dan kebiasaan setempat. Huraian lanjut di Nafkah.

3Contoh belanjawan (angka andaian)

Angka di bawah ialah andaian semata-mata untuk menunjukkan kaedah. Ia bukan kadar nafkah rasmi atau purata nasional. Gantikan dengan angka sebenar anda.

Andaian: pendapatan bersih suami RM14,000 sebulan. Isteri A mempunyai tiga anak. Isteri B mempunyai seorang anak. Kedua-dua rumah disewa.

4Rumah berasingan dan pemilikan

• Hak tempat tinggal berasingan: jumhur fuqaha berpendapat suami tidak boleh menempatkan dua isteri dalam satu kediaman yang berkongsi kemudahan tanpa reda mereka. Unit berasingan dengan pintu dan kemudahan sendiri dikira rumah berasingan. Lihat Fiqh poligami.
• Taraf rumah: tempat tinggal mestilah layak mengikut kemampuan suami. Perbezaan saiz yang ketara tanpa sebab (contohnya bilangan anak) mudah dilihat sebagai tidak adil.
• Nama pemilik: rumah yang dibeli atas nama suami ialah harta suami, dan apabila dia meninggal ia menjadi harta pusaka yang dibahagi secara faraid. Isteri yang tinggal di situ tidak automatik memilikinya. Jika suami mahu isteri memilikinya, gunakan hibah yang sah semasa hidup (lihat di bawah).
• Harta sepencarian: harta yang diperoleh bersama sepanjang perkahwinan boleh dituntut sebagai harta sepencarian ketika perceraian (Akta 303 s.122). Mahkamah yang memberi kebenaran poligami juga boleh, atas permohonan mana-mana pihak, memerintahkan pembahagian harta yang diperoleh bersama semasa perkahwinan (Akta 303 s.23(9)(b); Enakmen Selangor 2003 s.23(10)(b)). Bincang dengan peguam syarie.

5Hutang dan komitmen kewangan

Allah memerintahkan hutang ditulis (Surah al-Baqarah 2:282). Nabi ﷺ menangguhkan solat jenazah ke atas orang yang meninggal dengan hutang yang tidak dijelaskan, sehingga ada yang menanggungnya (riwayat al-Bukhari). Beliau juga bersabda bahawa jiwa seorang mukmin tergantung dengan hutangnya sehingga ia dilunaskan (riwayat at-Tirmidhi; hasan).

• Senaraikan semua hutang kepada semua isteri: pinjaman peribadi, kad kredit, kereta, rumah dan hutang perniagaan. Hutang yang disembunyikan akhirnya ditanggung oleh waris.
• Nisbah hutang: sebagai panduan umum, jika bayaran hutang bulanan sudah membebankan sebelum rumah kedua, jangan tambah hutang baharu untuk walimah atau rumah kedua.
• Isteri tidak wajib menanggung hutang suami, dan nafkahnya tidak gugur kerana suami berhutang. Pinjaman daripada isteri mestilah direkodkan sebagai hutang.
• Pinjaman bersama (contohnya rumah atas dua nama) mesti jelas bahagian setiap pihak.

6Takaful, KWSP, wasiat dan hibah

Apabila suami meninggal, pusakanya dibahagi secara faraid. Isteri-isteri berkongsi satu bahagian: 1/8 jika si mati ada anak, atau 1/4 jika tiada anak, dibahagi sama rata antara semua isteri (Surah an-Nisa' 4:12). Lihat Faraid.

7Dokumentasi yang perlu disimpan

• Sijil nikah semua perkahwinan dan perintah kebenaran poligami.
• Sijil kelahiran semua anak.
• Senarai aset dan liabiliti: hartanah, akaun, saham, perniagaan dan hutang.
• Polisi takaful dan borang penamaan; penamaan KWSP.
• Dokumen wasiat dan hibah, disimpan dengan pemegang amanah atau syarikat amanah, serta salinan di tempat yang diketahui waris.
• Perjanjian bertulis tentang nafkah bulanan setiap rumah, jika ada.
• Rekod pemindahan nafkah bulanan. Ini berguna sekiranya timbul tuntutan nafkah tertunggak.

8Ketelusan dan hak isteri bekerja

• Pendapatan isteri ialah hak miliknya. Suami tidak boleh menjadikan gaji isteri sebagai alasan untuk mengurangkan nafkahnya berbanding isteri yang tidak bekerja. Sumbangan isteri kepada rumah ialah sedekah, kecuali dipersetujui sebagai pinjaman.
• Ketelusan yang wajar: setiap isteri berhak tahu bahawa nafkahnya dibayar dengan adil. Dia tidak semestinya perlu melihat butiran perbelanjaan rumah madu. Suami boleh berkongsi prinsip dan peratusan pembahagian.
• Mesyuarat kewangan tahunan bersama setiap isteri, atau semua jika hubungan baik, untuk menyemak belanjawan, simpanan pendidikan dan takaful.
• Nafkah tertunggak kekal sebagai hutang suami dan boleh dituntut di mahkamah syariah. Lihat Nafkah.
• Isteri berhak meminta perjanjian nafkah dimasukkan sebagai syarat dalam akad atau direkodkan di mahkamah.

9Perancangan jangka panjang: sepuluh tahun lagi

Kalkulator menjawab "bulan ini". Bahagian ini menjawab "sepuluh tahun lagi".

Dua rumah tangga bukan dua kali kos — ia lebih. Dua sewa, dua set bil, dua persekolahan, dua kecemasan yang tidak dijangka — dan satu pendapatan. Kos tidak berganda sahaja; ia bertambah lagi dengan kos giliran, pengangkutan dan masa.

Sumber & rujukan