Perkahwinan antara agama dan perkahwinan mualaf

1Lelaki Muslim dengan wanita Ahli Kitab

Allah berfirman: "…dan (dihalalkan kamu berkahwin) dengan perempuan-perempuan yang menjaga kehormatannya di antara perempuan-perempuan beriman, dan perempuan-perempuan yang menjaga kehormatannya dari kalangan orang-orang yang diberi Kitab sebelum kamu…" (Surah al-Ma'idah 5:5).

• Ahli Kitab ialah penganut Yahudi dan Nasrani. Wanita musyrik (penyembah berhala dan agama lain) tidak termasuk (Surah al-Baqarah 2:221).
• Syarat muhsanat — wanita yang menjaga kehormatan diri.
• Mazhab Syafi'i meletakkan syarat nasab yang ketat: bagi wanita bukan keturunan Bani Israil, nenek moyangnya mesti telah menganut agama itu sebelum ia dimansukhkan atau diubah. Syarat ini hampir mustahil dibuktikan pada zaman ini.
• Jumhur (Hanafi, Maliki, Hanbali) tidak mensyaratkan nasab; cukup wanita itu benar-benar menganut Yahudi atau Kristian.
• Ramai ulama, termasuk dalam mazhab Hanafi dan Maliki, menyatakan hukumnya makruh, terutamanya di negara bukan Islam, kerana kebimbangan terhadap agama anak-anak. Saidina Umar r.a. dilaporkan meminta beberapa sahabat menceraikan isteri Ahli Kitab mereka atas kebimbangan ini (athar riwayat Ibn Jarir at-Tabari dan lain-lain).

2Kedudukan di Malaysia

• Akta 303 s.10 melarang lelaki Muslim berkahwin dengan bukan Islam kecuali kitabiyah, dan melarang wanita Muslim berkahwin dengan bukan Islam. Definisi kitabiyah dalam s.2 mengikut syarat nasab ala mazhab Syafi'i.
• Kerana syarat nasab itu, dalam amalan pendaftar nikah di Malaysia tidak mendaftarkan perkahwinan lelaki Muslim dengan wanita Kristian atau Yahudi melainkan wanita itu memeluk Islam terlebih dahulu (amalan pentadbiran; perlu disahkan mengikut negeri).
• Perkahwinan sivil di bawah Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 (Akta 164) tidak terpakai kepada orang Islam (s.3(3)); perkahwinan sedemikian tidak diiktiraf sebagai nikah yang sah bagi Muslim di Malaysia.
• Rakyat Malaysia yang berkahwin dengan kitabiyah di luar negeri perlu merujuk pejabat agama negeri tentang pendaftaran — lihat pengiktirafan.

3Wanita Muslim dengan lelaki bukan Islam: haram

Ulama sepakat bahawa wanita Muslim tidak boleh berkahwin dengan lelaki bukan Islam, termasuk Ahli Kitab:

• "…mereka (wanita beriman) tidak halal bagi orang-orang kafir itu, dan orang-orang kafir itu tidak halal bagi mereka…" (Surah al-Mumtahanah 60:10).
• "…dan janganlah kamu kahwinkan (perempuan-perempuan Islam) dengan lelaki-lelaki musyrik sehingga mereka beriman…" (Surah al-Baqarah 2:221).
• Akad sedemikian batal, dan di Malaysia tidak boleh didaftarkan (Akta 303 s.10).
• Jika lelaki itu memeluk Islam dengan ikhlas, perkahwinan boleh dilangsungkan seperti biasa. Pengislaman semata-mata untuk berkahwin tanpa keyakinan ialah urusan antara dia dengan Allah, tetapi pihak berkuasa agama biasanya mewajibkan kelas asas dan pengesahan pengislaman.

4Pasangan memeluk Islam selepas berkahwin: hukum fiqh

Apabila pasangan suami isteri bukan Islam, dan salah seorang atau kedua-duanya memeluk Islam:

5Pengislaman selepas berkahwin: undang-undang Malaysia

Perkahwinan bukan Islam di Malaysia didaftarkan di bawah Akta 164. Apabila salah seorang memeluk Islam, dua sistem undang-undang terlibat:

• Akta 164 s.51 — pengislaman salah seorang pasangan menjadi alasan untuk memohon pembubaran perkahwinan sivil di Mahkamah Tinggi sivil. Asalnya hanya pasangan yang tidak memeluk Islam boleh memohon, selepas tempoh tiga bulan; pindaan 2018 membolehkan pasangan yang memeluk Islam juga memohon (perlu disahkan untuk butiran pindaan).
• Sehingga perkahwinan sivil dibubarkan oleh mahkamah sivil, kewajipan di bawah perkahwinan itu (nafkah isteri dan anak, harta sepencarian) masih boleh dituntut di mahkamah sivil.
• Mahkamah Syariah pula boleh mengesahkan pembubaran perkahwinan dari sudut hukum syarak menurut enakmen negeri (perlu disahkan mengikut negeri).
• Agama anak: Mahkamah Persekutuan dalam kes Indira Gandhi a/p Mutho lwn Pengarah Jabatan Agama Islam Perak (2018) memutuskan bahawa pengislaman anak bawah umur memerlukan persetujuan kedua-dua ibu bapa (tafsiran Perkara 12(4) Perlembagaan Persekutuan).

6Wali bagi wanita mualaf

• Bapa yang bukan Islam tidak boleh menjadi wali kepada anak perempuannya yang Muslim, kerana tiada perwalian antara bukan Islam dengan Muslim dalam nikah (pendapat sepakat empat mazhab).
• Jika tiada wali Muslim dalam susunan wali nasab (contohnya datuk, saudara lelaki atau bapa saudara yang Muslim), perkahwinan diwalikan oleh wali hakim yang dilantik oleh pihak berkuasa agama negeri.
• Jika ada saudara lelaki Muslim yang layak, dia didahulukan mengikut tertib wali.
• Lihat halaman wali untuk tertib wali dan wali hakim.

7Mahar dan prosedur

• Mahar bagi mualaf sama hukumnya seperti wanita Muslim lain: wajib, tiada had maksimum, dan kadar minimum ditetapkan secara pentadbiran oleh majlis agama negeri.
• Pengislaman perlu didaftarkan dengan majlis atau jabatan agama Islam negeri; kad atau sijil pengislaman biasanya diperlukan untuk permohonan nikah.
• Kursus pra-perkahwinan wajib seperti bakal pengantin lain; sesetengah negeri juga menyediakan kelas bimbingan mualaf.
• Jika pasangan bukan warganegara, rujuk keperluan tambahan di halaman prosedur.

8Hubungan dengan keluarga bukan Islam

Memeluk Islam tidak memutuskan hubungan kekeluargaan. Al-Quran memerintahkan anak berbuat baik kepada ibu bapa walaupun mereka bukan Islam: "…dan bergaullah dengan mereka di dunia dengan cara yang baik…" (Surah Luqman 31:15). Allah tidak melarang berbuat baik dan berlaku adil kepada orang bukan Islam yang tidak memerangi (Surah al-Mumtahanah 60:8).

• Asma' binti Abi Bakr r.a. bertanya sama ada dia boleh menghubungkan silaturahim dengan ibunya yang masih musyrik; Nabi ﷺ menjawab: "Ya, hubungilah ibumu." (riwayat al-Bukhari dan Muslim).
• Ibu bapa bukan Islam digalakkan hadir di majlis perkahwinan dan dihormati.
• Pusaka: Muslim dan bukan Islam tidak saling mewarisi (Sahih al-Bukhari 6764; Sahih Muslim 1614). Namun hibah semasa hidup dan wasiat (hingga satu pertiga) dibenarkan.
• Nama bapa dalam dokumen: amalan pendaftaran berbeza; rujuk Jabatan Pendaftaran Negara dan pejabat agama negeri (perlu disahkan).

9Hak anak dalam keluarga mualaf

• Nasab: anak daripada perkahwinan sebelum Islam tetap bernasab kepada ibu bapanya.
• Agama anak: menurut mazhab Syafi'i dan jumhur, anak yang belum baligh mengikut agama ibu atau bapa yang Muslim. Di Malaysia, pengislaman anak tertakluk kepada keputusan kes Indira Gandhi (persetujuan kedua-dua ibu bapa).
• Nafkah: bapa wajib menanggung anak-anaknya walaupun berbeza agama.
• Hadhanah: mahkamah menimbang kebajikan anak sebagai pertimbangan utama; kes yang melibatkan mahkamah sivil dan Syariah memerlukan nasihat guaman.

Sumber & rujukan