Perbandingan empat mazhab dalam perkahwinan

1Cara membaca halaman ini

Keempat-empat mazhab Ahli Sunnah wal Jamaah bersepakat dalam asas perkahwinan: ijab dan qabul, larangan berkahwin dengan mahram, had empat isteri dan kewajipan berlaku adil. Perbezaan mereka terletak pada perincian — dan perincian inilah yang sering menentukan sah atau tidak sesuatu akad, atau jatuh atau tidak sesuatu talak.

• Setiap sel menyatakan pendapat muktamad (yang difatwakan) dalam mazhab itu secara ringkas. Dalam setiap mazhab ada pendapat-pendapat lain.
• Sel yang bertanda (rujuk pejabat mufti atau pejabat agama Islam negeri anda untuk pandangan terkini) ialah ringkasan yang memerlukan semakan lanjut dengan kitab muktamad mazhab berkenaan.
• Halaman ini rujukan perbandingan, bukan fatwa. Untuk kes sebenar, rujuk Mahkamah Syariah atau pejabat mufti negeri.

2Wali, saksi, kafa'ah dan mahar

Hadis "Tiada nikah melainkan dengan wali" diriwayatkan oleh Abu Dawud 2085, at-Tirmidhi 1101 dan Ibn Majah 1881 (dinilai sahih oleh ramai ulama hadis) dan menjadi pegangan jumhur. Mazhab Hanafi berpegang kepada zahir Surah al-Baqarah 2:230 dan 2:232 yang menisbahkan nikah kepada wanita.

Kafa'ah (sekufu) ialah kesepadanan suami dengan isteri. Jumhur menganggapnya hak isteri dan walinya — bukan syarat sah nikah — sehingga jika kedua-duanya reda, nikah tetap sah. Bagi mahar, semua mazhab sepakat tiada had maksimum (Surah an-Nisa' 4:20).

3Syarat dalam akad, termasuk syarat tidak berpoligami

Bolehkah isteri mensyaratkan dalam akad bahawa suami tidak akan berkahwin lain? Ini antara perbezaan paling penting bagi topik poligami.

4Talak tiga dan talak ketika marah

Perincian lanjut terdapat di halaman Talak.

5Susuan yang mengharamkan (radha'ah)

Mazhab Hanafi dan Maliki berpegang kepada keumuman Surah an-Nisa' 4:23 ("ibu-ibu yang menyusukan kamu"). Mazhab Syafi'i dan Hanbali berpegang kepada hadis Aisyah tentang lima susuan yang dimaklumi (riwayat Muslim). Had dua tahun berdasarkan Surah al-Baqarah 2:233.

6Rujuk dan saksi rujuk

Asas perbincangan saksi ialah Surah at-Talaq 65:2. Lihat Idah & rujuk.

7Nafkah isteri — termasuk isteri yang kaya

Keempat-empat mazhab bersepakat bahawa nafkah isteri wajib ke atas suami walaupun isteri lebih kaya daripada suami. Harta isteri miliknya sendiri; dia tidak wajib membelanjakannya untuk rumah tangga (Surah an-Nisa' 4:34; Surah at-Talaq 65:7). Dalam poligami, setiap isteri berhak atas nafkah masing-masing secara adil.

8Hadhanah — umur dan susunan penjaga

Semua mazhab sepakat ibu paling berhak menjaga anak kecil selagi dia layak dan belum berkahwin dengan lelaki yang bukan mahram anak itu — berdasarkan hadis "Engkau lebih berhak ke atasnya selagi engkau belum berkahwin" (riwayat Abu Dawud 2276; dinilai hasan). Akta 303 s.81 dan s.84 serta enakmen negeri menetapkan ibu sebagai penjaga utama, tempoh hadhanah tamat pada umur 7 tahun bagi lelaki dan 9 tahun bagi perempuan (mahkamah boleh melanjutkannya), dan selepas itu anak mumayyiz boleh memilih. Dalam semua keputusan, mahkamah menimbang kebajikan anak.

9Idah

Jadual penuh tempoh idah terdapat di halaman Idah & rujuk.

10Mengapa Malaysia berpegang kepada mazhab Syafi'i — dan takhayyur dalam statut

Mazhab Syafi'i telah menjadi pegangan umat Islam di Alam Melayu sejak berabad-abad lamanya, dibawa melalui ulama dan pedagang dari Hadramaut, India dan Asia Barat, dan diajar melalui pondok serta kitab Jawi seperti Sabil al-Muhtadin dan Matla' al-Badrain. Perlembagaan dan undang-undang negeri meletakkan hal ehwal Islam di bawah kuasa Raja/Sultan dan majlis agama negeri, dan kebanyakan enakmen pentadbiran agama negeri mengarahkan mufti mengikut pendapat muktamad mazhab Syafi'i terlebih dahulu.

Namun undang-undang keluarga Islam yang dikodifikasikan sejak 1980-an menggunakan takhayyur — memilih pendapat mazhab lain apabila lebih sesuai dengan kemaslahatan:

• Fasakh atas alasan yang luas (termasuk ketidakadilan dalam poligami dan penganiayaan) — selaras dengan keluasan alasan fasakh dalam mazhab Maliki.
• Hakam yang boleh memutuskan perceraian — kuasa hakam yang luas sinonim dengan mazhab Maliki.
• Kawalan poligami melalui kebenaran mahkamah — siasah syar'iyyah (pentadbiran), bukan pengharaman.
• Bagi Wilayah Persekutuan, Akta 505 s.39 mengarahkan mufti mengikut qaul muktamad mazhab Syafi'i, tetapi membenarkan qaul muktamad mazhab Hanafi, Maliki atau Hanbali jika pendapat Syafi'i membawa kepada keadaan yang bertentangan dengan kepentingan awam. Peruntukan setara dalam enakmen pentadbiran negeri lain sila semak mengikut negeri.

Sumber & rujukan