Utama › Timur Tengah & dunia › Pakistan
Undang-undang negara
Pakistan: perkahwinan, poligami dan perceraian menurut undang-undang
Pakistan membenarkan poligami tetapi mensyaratkan kebenaran bertulis Majlis Timbang Tara (Arbitration Council) terlebih dahulu di bawah Muslim Family Laws Ordinance 1961 s.6. Mahkamah Agung menegaskan bahawa suami yang melanggarnya terdedah kepada hukuman, mahar segera, dan permohonan pembubaran oleh isteri sedia ada.
📘 Apa yang anda akan pelajari
- Memahami MFLO 1961 s.6: kebenaran bertulis Arbitration Council sebelum berkahwin lagi
- Mengetahui akibat berkahwin tanpa kebenaran: mahar penuh segera, hukuman dan fasakh
- Mengetahui fungsi nikahnama, termasuk ruangan talak tafwid dan syarat
- Memahami prosedur notis talak 90 hari di bawah MFLO s.7
Intipati: Pakistan mengatur poligami melalui kebenaran Arbitration Council, dan suami yang melanggarnya wajib membayar seluruh mahar serta isteri boleh memohon pembubaran nikah. Bagi isteri, nikahnama yang diisi lengkap — mahar, syarat dan talak tafwid — ialah perlindungan terpenting.
Amalan minggu ini
- Semak nikahnama anda: pastikan ruangan mahar, syarat dan talak tafwid diisi, bukan dipangkah
- Simpan salinan nikahnama berdaftar dan terjemahan rasminya di tempat selamat
- Daftarkan nikah di luar negara dengan Pendaftar Perkahwinan Islam Malaysia dalam tempoh ditetapkan
Sekilas pandang
Statistik
Poligami di Pakistan (PDHS 2017-18)
3.7%wanita berkahwin 15–49 bermadusuami mempunyai isteri lain
2%lelaki berkahwin beristeri lebih seorang
5.8%kadar tertinggi: Balochistanterendah Gilgit-Baltistan 1.5%
29%wanita 25–49 berkahwin sebelum 18 tahun
Kawalan poligami
MFLO 1961 s.6: kebenaran, pihak berkuasa dan hukuman
| Perkara | Kedudukan | Asas |
|---|---|---|
| Kebenaran diperlukan | ✓ Bertulis, terlebih dahulu; tanpanya tidak boleh didaftar | s.6(1) |
| Pihak berkuasa | Arbitration Council (Pengerusi Union Council + wakil pihak) | s.6(2)–(3) |
| Ujian | Perkahwinan itu necessary and just; alasan direkod | s.6(3) |
| Persetujuan isteri | ~ Perlu dinyatakan, bukan syarat mutlak | s.6(2) |
| Hukuman | ✗ Seluruh mahar dibayar segera; penjara ≤ 1 tahun dan/atau denda | s.6(5) |
| Hak isteri sedia ada | ✓ Boleh mohon pembubaran nikah | DMMA 1939 s.2(ii-a) |
| Perkahwinan kedua | ~ Tidak terbatal dengan sendirinya | Amalan kehakiman |
1Undang-undang yang terpakai kepada umat Islam
Hukum keluarga orang Islam di Pakistan ialah gabungan fiqh (majoriti Hanafi, dengan minoriti Syiah Ja'fari) dan beberapa statut utama:
- Muslim Family Laws Ordinance 1961 (MFLO) — pendaftaran nikah (s.5), poligami (s.6), talak (s.7), pembubaran selain talak (s.8), nafkah (s.9) dan mahar (s.10).
- Dissolution of Muslim Marriages Act 1939 (DMMA) — alasan-alasan isteri memohon pembubaran nikah di mahkamah; s.2(ii-a) ditambah oleh MFLO s.13: suami mengambil isteri tambahan secara melanggar MFLO.
- West Pakistan Family Courts Act 1964 — Mahkamah Keluarga mendengar kes pembubaran, mahar, nafkah, hak penjagaan anak dan sebagainya, termasuk khuluk.
- Child Marriage Restraint Act 1929 dan undang-undang wilayah yang menggantikannya (lihat seksyen kahwin bawah umur).
Selepas Pindaan Perlembagaan ke-18 (2010), hal ehwal keluarga banyak berpindah kepada wilayah. Punjab, misalnya, mengadaptasi MFLO dengan pindaan melalui Punjab Muslim Family Laws (Amendment) Act 2015. Ini bermakna teks MFLO boleh berbeza sedikit antara Punjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa, Balochistan dan Wilayah Ibu Kota Islamabad (ICT).
Federal Shariat Court boleh mengisytiharkan sesuatu undang-undang bertentangan dengan Islam (Perlembagaan Pakistan, Perkara 203D). Majlis Ideologi Islam (CII) pula badan penasihat — pandangannya tidak mengikat mahkamah.
2Pendaftaran perkahwinan dan nikahnama
- MFLO s.5 mewajibkan setiap perkahwinan orang Islam didaftarkan. Union Council melesenkan Nikah Registrar; jika nikah dijalankan oleh orang lain, dia mesti melaporkannya kepada Nikah Registrar untuk didaftarkan.
- Kegagalan melapor adalah kesalahan (hukuman penjara ringan dan/atau denda — kadar semasa berbeza mengikut wilayah, perlu disahkan). Mahkamah Pakistan secara konsisten berpendirian bahawa ketiadaan pendaftaran tidak membatalkan nikah yang sah menurut syarak; pendaftaran ialah soal bukti dan hukuman.
- Nikahnama (borang rasmi) merekod mahar segera dan tertangguh, syarat-syarat, dan sama ada isteri diberi hak talak (talaq-e-tafwid). Pindaan Punjab 2015 mewajibkan Nikah Registrar memastikan setiap ruangan nikahnama diisi, supaya hak pengantin perempuan tidak hilang kerana ruangan dipotong atau dibiarkan kosong.
Bakal isteri boleh menggunakan ruangan talak tafwid dan syarat dalam nikahnama — contohnya, hak membubarkan nikah jika suami berkahwin lain tanpa persetujuannya. Pastikan ruangan diisi, bukan dipangkah.
3Poligami: MFLO 1961 s.6
- Larangan asas. Tiada lelaki, semasa perkahwinan sedia ada masih wujud, boleh berkahwin lagi kecuali dengan kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Arbitration Council; perkahwinan tanpa kebenaran itu tidak boleh didaftarkan (s.6(1)).
- Permohonan dibuat kepada Pengerusi (Union Council) dengan fi ditetapkan, menyatakan sebab perkahwinan yang dicadangkan dan sama ada persetujuan isteri atau isteri-isteri sedia ada telah diperoleh (s.6(2)).
- Arbitration Council — Pengerusi bersama wakil setiap pihak — boleh memberi kebenaran jika berpuas hati perkahwinan itu perlu dan adil (necessary and just), dengan merekod alasan (s.6(3)). Peraturan MFLO menyenaraikan antara faktor yang boleh dipertimbangkan: kemandulan, keuzuran fizikal, ketidaklayakan dari segi hubungan suami isteri, keengganan isteri mematuhi perintah pemulihan hak suami isteri, dan sakit mental (perlu disahkan senarai penuh dalam MFL Rules 1961, r.14).
- Keputusan boleh disemak semula oleh pegawai/mahkamah yang ditetapkan (s.6(4)).
| Akibat jika berkahwin tanpa kebenaran | Asas |
|---|---|
| Mesti segera membayar seluruh mahar, segera dan tertangguh, kepada isteri sedia ada; boleh dituntut seperti tunggakan hasil tanah | MFLO s.6(5)(a) |
| Atas aduan dan sabitan: penjara ringan sehingga 1 tahun dan/atau denda (teks asal 1961: sehingga Rs 5,000; beberapa sumber guaman menyebut denda Rs 500,000 selepas pindaan wilayah — perlu disahkan) | MFLO s.6(5)(b) |
| Isteri sedia ada boleh memohon pembubaran nikah | DMMA 1939 s.2(ii-a) |
| Perkahwinan kedua tidak terbatal dengan sendirinya; ia sah dari segi syarak tetapi melanggar undang-undang | Amalan kehakiman |
Persetujuan isteri pertama perlu dinyatakan dalam permohonan, tetapi teks s.6 tidak menjadikannya syarat mutlak — keputusan terletak pada Arbitration Council. Namun Mahkamah Agung kerap menggambarkan kewajipan suami sebagai mendapatkan persetujuan isteri atau kebenaran Majlis.
4Keputusan mahkamah penting
Muhammad Jamil v. Sajida Bibi (MA, 2020)Bangku dua hakim (Umar Ata Bandial, Sayyed Mazahar Ali Akbar Naqvi), 26 Ogos 2020: suami yang berkahwin kali kedua tanpa kebenaran isteri pertama atau Arbitration Council mesti segera membayar seluruh mahar, segera atau tertangguh. Mahkamah menyatakan s.6 selaras dengan Islam kerana ia mengatur, bukan melarang, poligami.
Mahkamah Agung, 23 Okt 2024Bangku tiga hakim menegaskan isteri boleh memohon pembubaran di bawah DMMA s.2(ii-a) jika suami berkahwin lagi tanpa mematuhi MFLO s.6.
Reaksi CII (Mac 2025)Majlis Ideologi Islam dalam sesi ke-241 menyatakan memberi isteri pertama hak membubarkan nikah kerana suami berkahwin lagi tanpa izinnya 'bertentangan dengan syariah'. Pandangan CII tidak membatalkan keputusan mahkamah.
Naila Javed (MA, Jan 2026)Penghakiman Hakim Musarrat Hilali: perkahwinan kedua tanpa persetujuan isteri atau kebenaran Majlis membuka tindakan jenayah dan sivil; mahkamah tidak boleh menukar sendiri tuntutan fasakh menjadi khuluk tanpa persetujuan isteri; mahar Rs1.2 juta diperintahkan.
Allah Rakha v. Federation (FSC, PLD 2000 FSC 1)Federal Shariat Court mengisytiharkan s.4 (pusaka cucu yatim) bertentangan dengan Islam; tentang s.7, sumber berbeza tentang skop dapatan (ada yang menyatakan notis tidak menjadi syarat sah talak) — perlu disahkan. Rayuan dilaporkan masih belum diputuskan di Shariat Appellate Bench.
Khurshid Bibi v. Muhammad Amin (PLD 1967 SC 97)Mahkamah Agung mengiktiraf hak isteri kepada khuluk melalui mahkamah walaupun suami tidak bersetuju, dengan isteri memulangkan manfaat yang diterima.
5Talak dan pembubaran: MFLO s.7, s.8 dan DMMA 1939
- Notis talak (s.7). Suami yang melafazkan talak mesti, secepat mungkin, memberi notis bertulis kepada Pengerusi Union Council dan salinan kepada isteri. Gagal berbuat demikian ialah kesalahan (teks asal: penjara ringan sehingga 1 tahun dan/atau denda).
- Tempoh 90 hari. Talak tidak berkuat kuasa sehingga 90 hari selepas notis diterima Pengerusi; dalam 30 hari Pengerusi menubuhkan Arbitration Council untuk usaha perdamaian. Jika isteri hamil, ia berkuat kuasa selepas tamat kehamilan atau 90 hari, mana lebih lewat. Pasangan boleh bernikah semula tanpa tahlil kecuali selepas talak ketiga yang berkuat kuasa.
- s.8 — prosedur yang sama terpakai apabila isteri menggunakan talak tafwid, atau mana-mana pihak membubarkan nikah selain talak.
- DMMA 1939 s.2 — alasan fasakh termasuk suami hilang 4 tahun, tidak memberi nafkah 2 tahun, berkahwin lagi melanggar MFLO, dipenjara 7 tahun, tidak menunaikan tanggungjawab perkahwinan 3 tahun, mati pucuk, gila, kekejaman (termasuk tidak berlaku adil antara isteri-isteri), dan pilihan baligh (MFLO s.13 menaikkan had umur dari 15 kepada 16 tahun).
- Khuluk — Mahkamah Keluarga boleh membubarkan nikah atas dasar khuluk apabila perdamaian gagal.
Dari sudut fiqh, talak yang dilafazkan sah menurut mazhab walaupun notis lewat; MFLO s.7 mengatur bila ia berkuat kuasa di sisi undang-undang. Inilah punca pertikaian berterusan di FSC.
6Kahwin bawah umur: undang-undang wilayah
Child Marriage Restraint Act 1929, sebagaimana dipinda MFLO s.12, menetapkan had umur 18 tahun (lelaki) dan 16 tahun (perempuan). Selepas 2010, wilayah menggubal sendiri:
| Wilayah | Kedudukan | Catatan |
|---|---|---|
| Sindh | 18 tahun bagi kedua-dua jantina | Sindh Child Marriages Restraint Act 2013 |
| Islamabad (ICT) | 18 tahun | ICT Child Marriage Restraint Act 2025 — diperkenan Presiden 30 Mei 2025; hukuman sehingga 3 tahun penjara keras bagi lelaki dewasa yang mengahwini kanak-kanak; pendaftar nikah boleh dipenjara dan didenda |
| Punjab | 18 tahun (ordinan 2025/2026) | Dicabar di FSC Jun 2026 (perlu disahkan nombor ordinan) |
| Balochistan | Undang-undang 2026 | Perlu disahkan butiran |
| Khyber Pakhtunkhwa | Rang undang-undang 2025 | Belum dikuatkuasakan (perlu disahkan) |
Dalam Ali Azhar v. Province of Sindh (2023), FSC memutuskan bahawa menetapkan had umur minimum tidak bertentangan dengan Islam kerana nikah memerlukan rusyd (kematangan), bukan sekadar baligh. Namun undang-undang ini menghukum pihak terlibat dan tidak semestinya membatalkan nikah — Mahkamah Tinggi Islamabad (W.P. 2494/2025) menegaskan perkara ini. JUI telah mencabar Akta ICT 2025 di FSC pada Jun 2026.
7Statistik
- Poligami. Pakistan Demographic and Health Survey (PDHS) 2017-18: 3.7% wanita berkahwin berumur 15–49 melaporkan suami mempunyai isteri lain; 2% lelaki berkahwin melaporkan lebih daripada seorang isteri. Kadar tertinggi di Balochistan (5.8%) dan FATA (5.7%), terendah di Gilgit-Baltistan (1.5%). Kadar ini tidak berubah sejak PDHS 2012-13 (4%).
- Wanita tanpa pendidikan (5.0%) dan daripada kuintil termiskin (6.6%) lebih cenderung berada dalam perkahwinan poligami.
- Kahwin awal. PDHS 2017-18: 29% wanita berumur 25–49 berkahwin sebelum umur 18. Equality Now (2026) menganggarkan hampir 19 juta wanita dan gadis berkahwin sebelum 18 tahun.
Statistik poligami bergantung kepada laporan sendiri responden; angka sebenar mungkin lebih tinggi kerana perkahwinan kedua yang tidak didaftarkan.
8Mahkamah dan pihak berkuasa
Union Council & PengerusiMelesenkan Nikah Registrar, menerima permohonan poligami dan notis talak, serta menubuhkan Arbitration Council.
Arbitration CouncilPengerusi dan wakil kedua-dua pihak; memutuskan kebenaran poligami, perdamaian talak dan sijil nafkah (s.9).
Mahkamah KeluargaBidang kuasa eksklusif ke atas pembubaran, mahar, nafkah, pemulihan hak suami isteri dan penjagaan anak.
Federal Shariat CourtMenilai keserasian undang-undang dengan al-Quran dan Sunnah; rayuan ke Shariat Appellate Bench, Mahkamah Agung.
Majlis Ideologi Islam (CII)Badan penasihat perlembagaan kepada Parlimen; pandangannya tidak mengikat.
9Panduan untuk rakyat Malaysia dan warga asing
- Dua lapis kebenaran. Lelaki Malaysia yang sudah beristeri dan ingin berkahwin di Pakistan perlu mematuhi MFLO s.6 di sana dan mendapatkan kebenaran Mahkamah Syariah di Malaysia (contoh Wilayah Persekutuan: Akta 303 s.23). Berkahwin tanpa kebenaran Mahkamah Syariah tetap satu kesalahan di Malaysia walaupun nikah sah di Pakistan.
- Daftar di Malaysia. Nikah di luar negara perlu didaftarkan dengan Pendaftar Perkahwinan Islam (di kedutaan/Suruhanjaya Tinggi Malaysia atau sekembali ke Malaysia) dalam tempoh yang ditetapkan enakmen negeri (Akta 303 s.31 — perlu disahkan bagi negeri lain).
- Wanita Malaysia yang berkahwin dengan warga Pakistan: dapatkan salinan nikahnama berdaftar, semak ruangan mahar tertangguh dan talak tafwid, dan simpan terjemahan rasmi.
- Jika suami berkahwin lagi tanpa kebenaran, isteri berhak menuntut mahar penuh serta-merta (s.6(5)) dan memohon fasakh (DMMA s.2(ii-a)) di Mahkamah Keluarga Pakistan.
- Jangan bergantung kepada akad tidak berdaftar — ia menyukarkan pengiktirafan nikah, nasab anak dan tuntutan nafkah di kedua-dua negara.
Sumber & rujukan
Surah an-Nisa' 4:3Surah an-Nisa' 4:129Muslim Family Laws Ordinance 1961 (Ordinance VIII of 1961), s.2, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13 — Pakistan Code — https://pakistancode.gov.pk/english/UY2FqaJw1-apaUY2Fqa-apaUY2Npa5po-sg-jjjjjjjjjjjjjGovernment of Punjab — Muslim Family Laws Ordinance 1961 sebagaimana diadaptasi oleh Punjab Muslim Family Laws (Amendment) Act 2015 (XIII of 2015) — http://punjablaws.gov.pk/laws/777a.htmlLaws of Bangladesh — MFLO 1961 s.6 dan s.7 (nota kaki teks asal 'five thousand rupees') — http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-305/section-13538.htmlDissolution of Muslim Marriages Act 1939, s.2West Pakistan Family Courts Act 1964Arab News Pakistan — Second marriage thoughts? Pakistani top court says ask the first wife first (2020) — https://www.arabnews.pk/node/1725306/pakistanVoicepk — Council of Islamic Ideology rejects SC verdict in polygamy case (2025) — https://voicepk.net/2025/03/council-of-islamic-ideology-rejects-sc-verdict-in-polygamy-case/The Express Tribune — Second marriage without first wife's consent may lead to criminal action: SC (2026) — https://tribune.com.pk/story/2588962/second-marriage-without-first-wifes-consent-may-lead-to-criminal-action-scGul & Gul Law Firm — FSC judgement (2000): provisions of MFLO un-Islamic (2013) — https://gmlaw.wordpress.com/2013/10/03/fsc-judgement-2000-provisions-of-muslim-family-laws-ordinance-un-islamic/The Express Tribune — An issue no one's discussing (2016) — https://tribune.com.pk/story/1231097/issue-no-ones-discussingKhurshid Bibi v. Muhammad Amin, PLD 1967 SC 97Equality Now — Pakistan's progress on child marriage is being challenged in court again (2026) — https://equalitynow.org/news/news-and-insights/pakistans-progress-on-child-marriage-is-being-challenged-in-court-again/Dawn — Child marriage law challenged in Federal Shariat Court (2025) — https://www.dawn.com/news/1915367/child-marriage-law-challenged-in-federal-shariat-courtDawn — President signs ICT Child Marriage Restraint Bill 2025 (2025) — https://www.dawn.com/news/1914444Islamabad High Court — W.P. No. 2494 of 2025 (2025) — https://mis.ihc.gov.pk/attachments/judgements/199260/1/W.P._NO._2494_OF_2025_638896524549921705.pdfNational Institute of Population Studies & ICF — Pakistan Demographic and Health Survey 2017-18, Jadual 4.2.1 dan 4.3 (2019) — https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR354/FR354.pdfAkta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303), s.23 dan s.31
Baca seterusnya
Komen atau maklum balas
Dibaca oleh pentadbir MYPolygyny dan tidak diterbitkan. Jangan sertakan maklumat peribadi yang sensitif. Notis privasi.
Tentang Kami · Tanya · Peta Laman · Privasi · Polisi editorial · Kemas kini: 5 Okt 2026 · Penafian