Pakistan: perkahwinan, poligami dan perceraian menurut undang-undang

1Undang-undang yang terpakai kepada umat Islam

Hukum keluarga orang Islam di Pakistan ialah gabungan fiqh (majoriti Hanafi, dengan minoriti Syiah Ja'fari) dan beberapa statut utama:

• Muslim Family Laws Ordinance 1961 (MFLO) — pendaftaran nikah (s.5), poligami (s.6), talak (s.7), pembubaran selain talak (s.8), nafkah (s.9) dan mahar (s.10).
• Dissolution of Muslim Marriages Act 1939 (DMMA) — alasan-alasan isteri memohon pembubaran nikah di mahkamah; s.2(ii-a) ditambah oleh MFLO s.13: suami mengambil isteri tambahan secara melanggar MFLO.
• West Pakistan Family Courts Act 1964 — Mahkamah Keluarga mendengar kes pembubaran, mahar, nafkah, hak penjagaan anak dan sebagainya, termasuk khuluk.
• Child Marriage Restraint Act 1929 dan undang-undang wilayah yang menggantikannya (lihat seksyen kahwin bawah umur).

Selepas Pindaan Perlembagaan ke-18 (2010), hal ehwal keluarga banyak berpindah kepada wilayah. Punjab, misalnya, mengadaptasi MFLO dengan pindaan melalui Punjab Muslim Family Laws (Amendment) Act 2015. Ini bermakna teks MFLO boleh berbeza sedikit antara Punjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa, Balochistan dan Wilayah Ibu Kota Islamabad (ICT).

2Pendaftaran perkahwinan dan nikahnama

• MFLO s.5 mewajibkan setiap perkahwinan orang Islam didaftarkan. Union Council melesenkan Nikah Registrar; jika nikah dijalankan oleh orang lain, dia mesti melaporkannya kepada Nikah Registrar untuk didaftarkan.
• Kegagalan melapor adalah kesalahan. Menurut teks persekutuan dalam Pakistan Code (s.5(4)), hukumannya penjara ringan sehingga tiga bulan, denda sehingga Rs 1,000, atau kedua-duanya; teks Sindh (salinan Akademi Kehakiman Sindh, dikemas kini hingga Disember 2021) adalah sama. Di Punjab, selepas pindaan 2015, hukumannya penjara ringan sehingga tiga bulan dan denda Rs 100,000. Bagi kadar di Khyber Pakhtunkhwa dan Balochistan, semak dengan pihak berkuasa negara berkenaan. Mahkamah Pakistan secara konsisten berpendirian bahawa ketiadaan pendaftaran tidak membatalkan nikah yang sah menurut syarak; pendaftaran ialah soal bukti dan hukuman.
• Nikahnama (borang rasmi) merekod mahar segera dan tertangguh, syarat-syarat, dan sama ada isteri diberi hak talak (talaq-e-tafwid). Pindaan Punjab 2015 mewajibkan Nikah Registrar memastikan setiap ruangan nikahnama diisi, supaya hak pengantin perempuan tidak hilang kerana ruangan dipotong atau dibiarkan kosong.

3Poligami: MFLO 1961 s.6

1. Larangan asas. Tiada lelaki, semasa perkahwinan sedia ada masih wujud, boleh berkahwin lagi kecuali dengan kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Arbitration Council; perkahwinan tanpa kebenaran itu tidak boleh didaftarkan (s.6(1)).
2. Permohonan dibuat kepada Pengerusi (Union Council) dengan fi ditetapkan, menyatakan sebab perkahwinan yang dicadangkan dan sama ada persetujuan isteri atau isteri-isteri sedia ada telah diperoleh (s.6(2)).
3. Arbitration Council — Pengerusi bersama wakil setiap pihak — boleh memberi kebenaran jika berpuas hati perkahwinan itu perlu dan adil (necessary and just), dengan merekod alasan (s.6(3)). Peraturan MFLO menyenaraikan antara faktor yang boleh dipertimbangkan: kemandulan, keuzuran fizikal, ketidaklayakan dari segi hubungan suami isteri, keengganan isteri mematuhi perintah pemulihan hak suami isteri, dan sakit mental (menurut r.14 West Pakistan Rules under the Muslim Family Laws Ordinance 1961 seperti dipetik sumber sekunder; teks rasmi peraturan itu belum disemak).
4. Keputusan boleh disemak semula oleh pegawai/mahkamah yang ditetapkan (s.6(4)).

4Keputusan mahkamah penting

5Talak dan pembubaran: MFLO s.7, s.8 dan DMMA 1939

• Notis talak (s.7). Suami yang melafazkan talak mesti, secepat mungkin, memberi notis bertulis kepada Pengerusi Union Council dan salinan kepada isteri. Gagal berbuat demikian ialah kesalahan (teks asal: penjara ringan sehingga 1 tahun dan/atau denda).
• Tempoh 90 hari. Talak tidak berkuat kuasa sehingga 90 hari selepas notis diterima Pengerusi; dalam 30 hari Pengerusi menubuhkan Arbitration Council untuk usaha perdamaian. Jika isteri hamil, ia berkuat kuasa selepas tamat kehamilan atau 90 hari, mana lebih lewat. Pasangan boleh bernikah semula tanpa tahlil kecuali selepas talak ketiga yang berkuat kuasa.
• s.8 — prosedur yang sama terpakai apabila isteri menggunakan talak tafwid, atau mana-mana pihak membubarkan nikah selain talak.
• DMMA 1939 s.2 — alasan fasakh termasuk suami hilang 4 tahun, tidak memberi nafkah 2 tahun, berkahwin lagi melanggar MFLO, dipenjara 7 tahun, tidak menunaikan tanggungjawab perkahwinan 3 tahun, mati pucuk, gila, kekejaman (termasuk tidak berlaku adil antara isteri-isteri), dan pilihan baligh (MFLO s.13 menaikkan had umur dari 15 kepada 16 tahun).
• Khuluk — Mahkamah Keluarga boleh membubarkan nikah atas dasar khuluk apabila perdamaian gagal.

6Kahwin bawah umur: undang-undang wilayah

Child Marriage Restraint Act 1929, sebagaimana dipinda MFLO s.12, menetapkan had umur 18 tahun (lelaki) dan 16 tahun (perempuan). Selepas 2010, wilayah menggubal sendiri:

7Statistik

• Poligami. Pakistan Demographic and Health Survey (PDHS) 2017-18: 3.7% wanita berkahwin berumur 15–49 melaporkan suami mempunyai isteri lain; 2% lelaki berkahwin melaporkan lebih daripada seorang isteri. Kadar tertinggi di Balochistan (5.8%) dan FATA (5.7%), terendah di Gilgit-Baltistan (1.5%). Kadar ini tidak berubah sejak PDHS 2012-13 (4%).
• Wanita tanpa pendidikan (5.0%) dan daripada kuintil termiskin (6.6%) lebih cenderung berada dalam perkahwinan poligami.
• Kahwin awal. PDHS 2017-18: 29% wanita berumur 25–49 berkahwin sebelum umur 18. Equality Now (2026) menganggarkan hampir 19 juta wanita dan gadis berkahwin sebelum 18 tahun.

8Mahkamah dan pihak berkuasa

9Panduan untuk rakyat Malaysia dan warga asing

• Dua lapis kebenaran. Lelaki Malaysia yang sudah beristeri dan ingin berkahwin di Pakistan perlu mematuhi MFLO s.6 di sana dan mendapatkan kebenaran Mahkamah Syariah di Malaysia (contoh Wilayah Persekutuan: Akta 303 s.23). Berkahwin tanpa kebenaran Mahkamah Syariah tetap satu kesalahan di Malaysia walaupun nikah sah di Pakistan.
• Daftar di Malaysia. Nikah di luar negara perlu didaftarkan dengan Pendaftar Perkahwinan Islam (di kedutaan/Suruhanjaya Tinggi Malaysia atau sekembali ke Malaysia) dalam tempoh yang ditetapkan enakmen negeri (Akta 303 s.31: enam bulan; teks enakmen dua belas negeri lain yang dipegang juga menetapkan enam bulan, termasuk Sarawak s.29; Terengganu s.29 menetapkan dua bulan selepas mula-mula sampai di Malaysia, menurut salinan tidak rasmi teks 2017).
• Wanita Malaysia yang berkahwin dengan warga Pakistan: dapatkan salinan nikahnama berdaftar, semak ruangan mahar tertangguh dan talak tafwid, dan simpan terjemahan rasmi.
• Jika suami berkahwin lagi tanpa kebenaran, isteri berhak menuntut mahar penuh serta-merta (MFLO s.6(5)) dan memohon fasakh (DMMA s.2(ii-a)) di Mahkamah Keluarga Pakistan.
• Jangan bergantung kepada akad tidak berdaftar — ia menyukarkan pengiktirafan nikah, nasab anak dan tuntutan nafkah di kedua-dua negara.

Sumber & rujukan