Sri Lanka: poligami di bawah Muslim Marriage and Divorce Act 1951

1Undang-undang yang terpakai kepada umat Islam

Sri Lanka mengamalkan sistem undang-undang diri yang plural. Orang Islam, iaitu sekitar 9.7% penduduk menurut Banci 2012, tertakluk kepada tiga undang-undang khusus:

• Muslim Marriage and Divorce Act No. 13 of 1951 (MMDA): akad, pendaftaran, poligami, perceraian, nafkah dan mahkamah Quazi.
• Muslim Intestate Succession Ordinance No. 10 of 1931: pusaka.
• Muslim Mosques and Charitable Trusts or Wakfs Act No. 51 of 1956: masjid dan wakaf.

Undang-undang perkahwinan umum, iaitu Marriage Registration Ordinance 1907 (juga disebut General Marriages Ordinance, GMRO), mengecualikan secara nyata “perkahwinan antara orang yang menganut Islam”. Oleh itu pasangan Muslim tidak boleh memilih GMRO dan wajib berkahwin di bawah MMDA. Orang Sinhala Kandyan pula boleh memilih antara Kandyan Marriage and Divorce Act 1952 dengan GMRO.

Perkara 16(1) Perlembagaan mengekalkan kesahan undang-undang bertulis sedia ada walaupun bercanggah dengan hak asasi. Ini sebabnya peruntukan MMDA tidak boleh dicabar di mahkamah atas alasan diskriminasi. Namun Parlimen tetap boleh meminda akta tersebut.

2Akad dan pendaftaran perkahwinan

Di bawah MMDA, perkahwinan didaftarkan oleh Pendaftar Perkahwinan Muslim (registrar) yang dilantik di bawah s.8, s.9 dan s.10. Akta itu mensyaratkan pendaftar mestilah lelaki Muslim. Ciri-ciri penting sistem ini:

• Kesahan tidak bergantung pada pendaftaran. Menurut s.16, perkahwinan yang sah di sisi undang-undang Islam mazhab (“sect”) pihak-pihak kekal sah walaupun tidak didaftarkan. HRCSL menegaskan pendaftaran “tidak wajib” di bawah MMDA.
• Tandatangan pengantin perempuan tidak diwajibkan dalam borang pendaftaran. Tandatangan wali pula wajib. Ini antara isu reformasi yang utama.
• Tiada umur minimum. Seksyen 23 hanya mensyaratkan kebenaran Quazi untuk mendaftarkan perkahwinan gadis bawah 12 tahun. Itu pun perkahwinan tanpa kebenaran tersebut masih boleh sah menurut s.16. GMRO pula menetapkan umur minimum 18 tahun bagi semua bukan Muslim.
• Kanun Keseksaan s.363(e) mengecualikan daripada kesalahan rogol statutori seorang suami dengan isterinya yang berumur lebih 12 tahun. HRCSL mengesyorkan pengecualian ini dipadam.

3Poligami: notis 30 hari kepada Quazi (s.24)

MMDA membenarkan lelaki Muslim berkahwin sehingga empat isteri. Seksyen 24 hanya menetapkan prosedur pemberitahuan:

1. Suami yang tinggal bersama atau menanggung seorang atau lebih isteri dan ingin berkahwin lagi mesti memberi notis sekurang-kurangnya 30 hari sebelum akad kepada Quazi kawasannya. Notis juga diberi kepada Quazi kawasan isteri sedia ada dan Quazi kawasan bakal isteri.
2. Notis mesti menyatakan nama penuh dan alamat suami, setiap isteri sedia ada dan bakal isteri.
3. Quazi wajib mempamerkan salinan notis di setiap masjid Jumaat dalam kawasannya dan di tempat yang mudah dilihat pada setiap alamat yang dinyatakan (s.24(3)).
4. Pendaftar yang dengan sengaja mendaftarkan perkahwinan yang melanggar s.22, s.23 atau s.24(4), dan sesiapa yang bersubahat, boleh didenda tidak melebihi Rs.100 atau dipenjara sehingga enam bulan atau kedua-duanya (s.82; jumlah denda perlu disahkan pada teks rasmi).

Undang-undang tidak mensyaratkan persetujuan isteri sedia ada, kebenaran mahkamah, ujian kemampuan kewangan, mahupun ujian keadilan. HRCSL (2025) menyatakan bahawa “peraturan ketat yang wujud di banyak negara Muslim lain yang membenarkan poligami tidak wujud di bawah MMDA”.

4Perbandingan ringkas dengan Malaysia

5Perceraian ringkas

• Talak (oleh suami): suami memaklumkan niat kepada Quazi, yang cuba mendamaikan dalam tempoh yang ditetapkan (perlu disahkan tempoh tepat). Suami tidak perlu memberi sebab, dan isteri tiada hak rayuan terhadap talak.
• Fasakh (oleh isteri): isteri perlu membuktikan kesalahan suami seperti penganiayaan, kekejaman, tidak memberi nafkah atau meninggalkan isteri. Menurut perenggan 11 Jadual Ketiga MMDA, keterangan isteri perlu disokong sekurang-kurangnya dua saksi.
• Khuluk dan mubaraat diiktiraf dalam amalan walaupun tidak disebut secara khusus dalam akta. Seksyen 28(2) memakai undang-undang mazhab pihak-pihak bagi perceraian atas permohonan isteri.
• Mut'ah (saguhati cerai) — disebut Mata'ah dalam MMDA — dan nafkah idah serta anak dituntut di mahkamah Quazi (s.47).

6Mahkamah Quazi dan Board of Quazis

7Perdebatan pindaan 2009–2026

Perdebatan pindaan MMDA berlangsung lebih 15 tahun:

• 2009: kerajaan melantik jawatankuasa (bilangan ahli perlu disahkan; laporan 2018 menyenaraikan 19 nama termasuk pengganti) dipengerusikan bekas Hakim Mahkamah Agung Saleem Marsoof. Laporannya diserahkan pada Januari 2018 dan diterbitkan Kementerian Kehakiman pada Julai 2018. Sekitar separuh ahli, termasuk All Ceylon Jamiyyathul Ulama (ACJU), mengemukakan pandangan berbeza.
• 2019–2021: memorandum Kabinet mencadangkan umur minimum 18 tahun. Pada Mac 2021 Kabinet dilaporkan memutuskan untuk memansuhkan peruntukan poligami, dan HRCSL mencatat keputusan Kabinet untuk memansuhkan sistem Quazi. Jawatankuasa penasihat dipengerusikan Shabry Haleemdeen menyerahkan laporannya pada Jun 2021.
• September 2022: jawatankuasa reformasi undang-undang Muslim mengundi 7–2 untuk mengawal, bukan memansuhkan, poligami. Syarat yang dicadangkan ialah kebenaran pihak berautoriti, kemampuan kewangan, persetujuan isteri pertama atau sebab yang kukuh seperti penyakit tidak boleh sembuh, dan layanan sama rata. Jawatankuasa itu juga mencadangkan umur 18 tahun, pendaftaran wajib dan tandatangan wajib pengantin perempuan.
• 2023: ahli Parlimen Muslim mengemukakan cadangan balas yang dikritik kumpulan wanita kerana tidak menangani perkahwinan kanak-kanak dan poligami.
• Ogos 2025: HRCSL mengesyorkan umur minimum 18 tahun, Quazi wanita, mahkamah keluarga, dan pemansuhan poligami.
• Januari–Mei 2026: rang undang-undang persendirian oleh MP Faiszer Musthapha dibentangkan pada 5 Januari 2026. Kementerian Kehakiman membuka konsultasi awam mengenai lima perkara: umur minimum, Quazi wanita, syarat poligami dan badan pemantaunya, struktur mahkamah, serta tandatangan pengantin perempuan.

8Statistik

• Tiada statistik rasmi kebangsaan tentang kekerapan poligami di Sri Lanka.
• Bagi 2014–2016, data Jabatan Pendaftar Am yang dikemukakan kepada jawatankuasa reformasi mencatatkan 5,491 perkahwinan berdaftar yang melibatkan pengantin perempuan bawah 18 tahun. Data ini dipetik Musawah (2022), dan skop komunitinya perlu disahkan.
• Di Kattankudy, 22% perkahwinan Muslim berdaftar pada 2015 melibatkan pengantin bawah 18 tahun, berbanding 14% pada 2014 (Musawah 2022).
• Penduduk Islam: sekitar 9.7% (Banci Penduduk dan Perumahan 2012).

9Apa yang perlu diketahui oleh rakyat Malaysia / warga asing

• Kebenaran Malaysia tetap diperlukan. Lelaki Islam Malaysia yang ingin berkahwin lagi di Sri Lanka mesti mendapat kebenaran Mahkamah Syariah negerinya terlebih dahulu. Notis kepada Quazi Sri Lanka tidak menggantikan kebenaran itu. Perkahwinan luar negara juga wajib didaftarkan semula di Malaysia (lihat perkahwinan rentas sempadan).
• Kelulusan keselamatan. Pekeliling Pendaftar Am bertarikh 18 Oktober 2021 mensyaratkan warga asing mendapatkan pelepasan Kementerian Pertahanan sebelum mendaftarkan perkahwinan dengan warganegara Sri Lanka. Status semasa pekeliling ini perlu disahkan.
• Bagi wanita. Kerana tiada keperluan persetujuan isteri, wanita Malaysia yang berkahwin dengan lelaki Sri Lanka boleh memasukkan syarat dalam kontrak, contohnya taklik atau perjanjian, sekiranya diterima Quazi dan undang-undang (perlu disahkan kebolehkuatkuasaannya). Semak juga status perkahwinan bakal suami melalui pendaftar.
• Dari segi fiqh, keizinan syarak untuk berpoligami datang bersama kewajipan adil (Surah an-Nisa' 4:3). Ketiadaan syarat dalam undang-undang Sri Lanka tidak menghapuskan kewajipan itu. Lihat fiqh poligami.

Sumber & rujukan