Keganasan rumah tangga: keselamatan dahulu, kemudian hak dan perintah perlindungan

1Jika anda dalam bahaya sekarang

Jika anda atau anak-anak anda sedang diancam, dicederakan atau dikurung, hubungi 999 dan pergi ke tempat selamat jika boleh. Anda tidak perlu menunggu kecederaan menjadi teruk, dan anda tidak perlu meminta izin sesiapa untuk menyelamatkan diri.

• 999 untuk kecemasan polis dan ambulans.
• Talian Kasih 15999 (Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat / JKM) untuk nasihat, sokongan dan rujukan kepada pegawai kebajikan masyarakat.
• OSCC (One Stop Crisis Centre) di Jabatan Kecemasan hospital kerajaan: rawatan, laporan perubatan dan rujukan kepada polis dan JKM di satu tempat.
• Balai polis terdekat untuk membuat laporan. Anda boleh membawa seorang rakan atau ahli keluarga.
• Women's Aid Organisation (WAO) dan pertubuhan lain menyediakan talian bantuan dan tempat perlindungan; dapatkan nombor terkini daripada laman rasmi WAO.

Jika anda merancang untuk keluar, sediakan secara senyap: kad pengenalan (IC), sijil nikah, sijil lahir anak-anak, kad bank, sedikit wang tunai, ubat, pengecas dan telefon. Jangan beritahu pelaku rancangan untuk keluar; tempoh ketika mangsa cuba keluar sering menjadi tempoh yang paling berbahaya. Jika tidak sempat mengambil apa-apa, keluar sahaja. Dokumen boleh diganti, nyawa tidak.

2Apa yang dikira keganasan rumah tangga

Ramai mangsa tidak menamakan apa yang berlaku kepada mereka sebagai keganasan kerana "dia tidak pernah pukul". Akta Keganasan Rumah Tangga 1994 (Akta 521), seperti yang dipinda (termasuk pindaan 2017 melalui Akta A1538), mentakrifkan keganasan rumah tangga dengan lebih luas. Ia meliputi perbuatan seperti:

• Menakutkan mangsa dengan sengaja, atau cuba berbuat demikian, sehingga mangsa takut akan kecederaan fizikal.
• Menyebabkan kecederaan fizikal.
• Memaksa mangsa, dengan kekerasan atau ugutan, melakukan apa-apa perbuatan, seksual atau selainnya, yang mangsa berhak untuk menolak.
• Mengurung atau menahan mangsa di luar kehendaknya.
• Merosakkan harta dengan niat menyebabkan, atau mengetahui ia mungkin menyebabkan, kesedihan atau kegusaran kepada mangsa.
• Penganiayaan psikologi, termasuk kecederaan emosi.
• Menyebabkan mangsa mengalami khayalan dengan menggunakan bahan memabukkan atau bahan lain tanpa persetujuannya.
• Menyalahgunakan harta mangsa secara tidak jujur sehingga mangsa menderita kerana kerugian kewangan.
• Mengugut mangsa dengan niat menyebabkan mangsa takut akan keselamatan diri, hartanya atau orang lain, atau menyebabkan kesusahan.
• Berkomunikasi dengan mangsa, atau tentang mangsa kepada orang lain, dengan niat mengaibkan kehormatannya, melalui apa-apa cara termasuk elektronik.

Akta ini terpakai kepada semua orang di Malaysia, termasuk orang Islam, dan melindungi pasangan (suami atau isteri), bekas pasangan, anak, orang dewasa yang tidak berupaya dan ahli keluarga lain seperti yang ditakrifkan dalam Akta. Ia neutral jantina: suami yang menjadi mangsa juga dilindungi. Semak teks Akta yang terkini untuk perkataan yang tepat, kerana senarai di atas ialah ringkasan.

Dalam keluarga poligami, keganasan tidak berpunca daripada poligami itu sendiri, tetapi ia boleh muncul dalam bentuk tertentu: cemburu yang bertukar menjadi kawalan; tekanan kewangan dua rumah yang dilepaskan sebagai kemarahan; isteri sedia ada yang dimarahi atau diugut kerana membantah atau bertanya; atau isteri kedua yang dirahsiakan, dijauhkan daripada keluarganya dan dilarang bercakap dengan sesiapa. Pengasingan dan rahsia memudahkan penganiayaan. Lihat Isteri sedia ada dan Telefon di dalam rumah tangga tentang kawalan melalui telefon.

3Pandangan syarak: kemudaratan diharamkan

Perkahwinan dalam Islam dibina atas ketenangan, kasih dan rahmat (Surah ar-Rum 30:21). Al-Quran memerintahkan suami bergaul dengan isteri secara ma'ruf (Surah an-Nisa' 4:19), dan melarang menahan isteri untuk memudaratkannya: "janganlah kamu tahan mereka untuk memudaratkan mereka, kerana kamu hendak melakukan kezaliman" (Surah al-Baqarah 2:231). Ayat ini turun dalam konteks rujuk semasa idah, tetapi larangan menahan isteri untuk memudaratkannya dijadikan prinsip umum oleh para ulama. Kaedah umum syarak dirumuskan dalam hadis "Tidak boleh memudaratkan dan tidak boleh membalas kemudaratan" (Sunan Ibn Majah, Kitab al-Ahkam; al-Muwatta' Imam Malik, Kitab al-Aqdiyah secara mursal). Imam an-Nawawi menilainya hasan dengan gabungan jalan-jalan riwayatnya. Nabi SAW juga mengajar bahawa orang yang terbaik ialah yang terbaik kepada keluarganya (Sunan al-Tirmidhi, Kitab al-Manaqib, bab kelebihan isteri-isteri Nabi).

Bagaimana dengan Surah an-Nisa' 4:34? Ayat ini sering dipetik untuk membenarkan kekerasan. Bacaan para ulama jauh lebih sempit:

• Ia berkaitan dengan nusyuz yang sebenar, bukan perselisihan biasa, dan langkahnya bertahap: nasihat, kemudian berasingan tempat tidur. Jika masalah berterusan, ayat seterusnya (4:35) menyuruh melantik hakam daripada kedua-dua belah keluarga.
• Para ulama tafsir dan fiqh mensyaratkan bahawa apa-apa "pukulan" mestilah tidak mencederakan (ghayr mubarrih), tidak di muka dan tidak meninggalkan kesan. Sebahagian mufassir, seperti yang diriwayatkan dalam Tafsir al-Tabari, menggambarkannya dengan sesuatu seperti kayu sugi, iaitu bersifat simbolik.
• Sebahagian ulama menganggapnya makruh, dan ramai menegaskan bahawa ia lebih utama ditinggalkan; pandangan bahawa meninggalkannya lebih afdal dinukil daripada Imam al-Syafi'i.
• Nabi SAW sendiri tidak pernah memukul isteri atau pembantunya. Aisyah r.a. meriwayatkan bahawa baginda tidak pernah memukul sesiapa dengan tangannya, tidak isteri dan tidak pembantu, kecuali ketika berjihad di jalan Allah (Sahih Muslim, Kitab al-Fada'il).

Oleh itu, mencederakan, menakut-nakutkan, mengurung, mengugut dan mengawal secara kejam bukan "mendidik isteri". Ia kezaliman yang diharamkan, dan dalam undang-undang Malaysia ia juga kesalahan.

Keluar rumah untuk menyelamatkan diri bukan nusyuz. Akta 303 s.59(2) hanya menggantung nafkah isteri apabila dia meninggalkan rumah atau enggan bergaul "tanpa apa-apa sebab yang sah mengikut Hukum Syarak", dan hanya selepas pengesahan Mahkamah. Para fuqaha, termasuk dalam mazhab Syafie, menerima ketakutan yang munasabah terhadap kemudaratan pada diri sebagai uzur untuk keluar rumah. Suami tidak boleh mengisytiharkan isterinya nusyuz kerana isteri lari daripada keganasannya. Mahkamah tetap menilai fakta setiap kes, jadi simpan bukti mengapa anda keluar. Lihat Nusyuz & konflik dan Bila nafkah gugur.

4Perintah perlindungan di bawah Akta 521

Akta 521 menyediakan beberapa jenis perintah untuk melindungi mangsa. Perintah ini bukan perceraian dan tidak memutuskan perkahwinan; ia melarang pelaku daripada menggunakan keganasan dan, dalam keadaan tertentu, daripada mendekati mangsa. Jadual di bawah ialah ringkasan; pegawai kebajikan masyarakat, polis atau peguam boleh menerangkan perincian yang terpakai kepada kes anda.

Melanggar perintah perlindungan ialah satu kesalahan. Jika pelaku melanggarnya, laporkan kepada polis dengan segera.

5Laluan Mahkamah Syariah: s.127, s.107 dan fasakh

Bagi orang Islam, Mahkamah Syariah menyediakan laluan yang selari dengan perlindungan sivil. Nombor seksyen di bawah ialah daripada Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303); enakmen negeri mempunyai peruntukan yang serupa tetapi nombornya mungkin berbeza.

• Aduan menganiaya isteri (s.127): suami yang menganiaya isterinya, atau isteri yang menganiaya suaminya, melakukan kesalahan dan boleh dihukum denda tidak melebihi RM1,000 atau penjara tidak melebihi enam bulan atau kedua-duanya. Aduan dibuat kepada pegawai penguatkuasa agama atau pejabat agama Islam.
• Perintah menahan (s.107): semasa prosiding perkahwinan belum selesai, atau selepas perceraian, fasakh atau pembatalan, Mahkamah boleh memerintahkan seseorang supaya tidak memaksa dirinya bergaul dengan pasangan atau bekas pasangan dan supaya tidak melakukan gangguan lain. Ingkar perintah ini dihukum sebagai menghina Mahkamah.
• Fasakh kerana kekejaman (s.52(1)(h)): isteri (atau suami) boleh memohon pembubaran perkahwinan jika pasangannya menganiayanya, antaranya dengan lazim menyerang atau menyusahkan hidupnya dengan kekejaman perlakuan. Perenggan yang sama juga menyebut menghalang hak ke atas harta dan, bagi suami yang beristeri lebih daripada seorang, tidak berlaku adil menurut Hukum Syarak.
• Cerai taklik (s.50): jika suami melanggar lafaz taklik yang dibacanya semasa akad, isteri boleh memohon kepada Mahkamah untuk mengesahkan perceraian. Lihat Talak.
• Nafkah interim (s.70): semasa tuntutan nafkah sedang berjalan, Mahkamah boleh memerintahkan nafkah sementara. Lihat Bila nafkah gugur.

Mahkamah Syariah juga boleh merujuk pasangan kepada sulh atau hakam. Jika ada keganasan, beritahu pegawai dengan jelas; anda tidak sepatutnya diminta duduk berdua dengan pelaku tanpa perlindungan.

6Bukti, dokumen dan pelan keselamatan

Bukti yang baik menguatkan permohonan perintah perlindungan, aduan s.127, tuntutan fasakh dan tuntutan nafkah. Simpan apa yang anda boleh, tetapi jangan sekali-kali mengorbankan keselamatan untuk mengumpul bukti.

• Laporan polis: buat laporan walaupun anda belum pasti mahu mendakwa. Minta salinannya.
• Laporan perubatan daripada OSCC atau klinik: beritahu doktor bagaimana kecederaan berlaku.
• Gambar kecederaan yang bertarikh, termasuk kesan yang muncul beberapa hari kemudian.
• Mesej, rakaman suara dan e-mel yang mengandungi ugutan atau penghinaan.
• Saksi: jiran, ahli keluarga atau rakan yang melihat atau mendengar.
• Catatan harian: tarikh, masa, apa yang berlaku, dan siapa yang ada.
• Rekod kewangan jika wang atau harta anda diambil atau nafkah dihentikan.

Simpan salinan di tempat selamat di luar rumah: dengan rakan yang dipercayai, atau dalam e-mel atau storan awan yang kata laluannya hanya anda tahu. Berhati-hati: pelaku mungkin memeriksa telefon anda, menjejak lokasi, atau mengetahui kata laluan anda. Semak tetapan perkongsian lokasi, log keluar daripada peranti yang dikongsi, dan pertimbangkan untuk menukar kata laluan dari peranti yang selamat. Jika memadam sejarah carian lebih selamat untuk anda, lakukannya.

Pelan keselamatan ringkas: kenal pasti bilik dalam rumah yang mempunyai jalan keluar dan tiada senjata; tentukan kata isyarat dengan rakan atau jiran untuk meminta mereka menghubungi polis; ajar anak-anak cara menghubungi 999; dan tentukan ke mana anda akan pergi.

7Untuk keluarga dan sahabat yang ingin membantu

Mangsa selalunya memberitahu orang yang paling rapat terlebih dahulu, dan reaksi pertama itu boleh menentukan sama ada dia akan meminta bantuan lagi.

• Dengar dan percaya. Katakan, "Ini bukan salah awak." Jangan menyoal mengapa dia tidak keluar lebih awal.
• Jangan suruh "sabar" semata-mata. Sabar tidak bermaksud menanggung kecederaan. Nasihat agama yang tidak menyebut hak dan keselamatan boleh menghantarnya kembali ke dalam bahaya.
• Jangan hantar mangsa kembali kepada pelaku atas nama menjaga aib. Menutup aib tidak termasuk menutup jenayah yang sedang berlaku terhadap seseorang. Islam memerintahkan kita menolong orang yang dizalimi.
• Jangan memaksa keputusan. Sama ada dia mahu kekal, berpisah atau bercerai, itu keputusannya. Mangsa paling tahu bila keadaan paling berbahaya.
• Tawarkan bantuan yang konkrit: tempat menyimpan dokumen, tumpangan sementara, menemaninya ke balai polis, OSCC atau Mahkamah Syariah, atau menjaga anak-anak semasa temu janji.
• Jangan bersemuka dengan pelaku bagi pihak mangsa tanpa persetujuannya; ia boleh meningkatkan risiko kepadanya.
• Jika anda melihat bahaya segera, hubungi 999. Anda juga boleh menghubungi Talian Kasih 15999 untuk mendapatkan panduan.

Dalam keluarga poligami, madu juga boleh menjadi sahabat yang menyelamatkan. Perselisihan antara isteri tidak menghalang seseorang daripada berkata, "Saya nampak apa yang berlaku, dan saya akan tolong." Untuk sokongan emosi jangka panjang, lihat Kaunseling; kaunseling perkahwinan bersama pelaku hanya sesuai apabila mangsa selamat dan memilihnya sendiri.

Sumber & rujukan