Senarai semak: apa yang perlu disiapkan, langkah demi langkah

1Cara menggunakan senarai ini

Enam senarai di bawah ialah alat persediaan. Ia bukan borang mahkamah, bukan senarai rasmi mana-mana jabatan, dan bukan nasihat guaman. Tujuannya: supaya anda tidak datang ke kaunter dengan dokumen tidak lengkap, dan tidak terlepas tuntutan yang sepatutnya dibuat.

Setiap baris ditulis pendek supaya ia boleh ditanda dengan pen. Cetak halaman ini, ambil senarai yang berkaitan dengan keadaan anda sekarang, dan tandakan satu demi satu.

Seksyen yang disebut ialah Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 [Akta 303]. Di negeri lain, peruntukan setara ada dalam enakmen negeri dan nombor seksyennya berbeza — lihat Prosedur ikut negeri.

2Senarai A · Sebelum berkahwin (kali pertama)

Dokumen dan langkah

• ☐ Kad pengenalan kedua-dua pihak, dengan salinan
• ☐ Sijil kursus pra-perkahwinan untuk kedua-dua pihak — daftar awal, tempat cepat penuh
• ☐ Semak dengan pejabat agama negeri sama ada saringan kesihatan disyaratkan
• ☐ Borang permohonan kebenaran berkahwin, satu bagi setiap pihak, kepada Pendaftar kariah masjid tempat perempuan bermastautin (s.16(1), s.16(4))
• ☐ Jika lelaki bermastautin di kariah atau negeri lain: pernyataan pengesahan Pendaftar kariahnya atau pihak berkuasa negerinya (s.16(2))
• ☐ Hantar permohonan sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum tarikh nikah yang dicadangkan (s.16(3))
• ☐ Pastikan kebenaran berkahwin sudah dikeluarkan sebelum tarikh akad (s.19)
• ☐ Nama dan hubungan wali nasab; jika tiada wali nasab, kes dirujuk kepada Hakim Syarie (s.13(b), s.18(1)(c))
• ☐ Jika salah satu pihak di bawah umur minimum: kes dirujuk kepada Hakim Syarie (s.18(1)(a))
• ☐ Jika perempuan itu janda: sijil cerai atau sijil janda (s.14(2)(b)); jika balu: sijil kematian (s.14(4)(b))
• ☐ Pastikan idah sudah tamat (s.14(2)(a), s.14(4)(a)) — lihat Idah & rujuk
• ☐ Tempat akad: kariah masjid tempat perempuan bermastautin, atau kebenaran untuk tempat lain (s.20)
• ☐ Dua saksi lelaki, selain orang yang mengakadnikahkan
• ☐ Mas kahwin sedia untuk dibayar di hadapan pengakad dan dua saksi (s.21(1))
• ☐ Tulis nilai mas kahwin, pemberian, bahagian yang belum dibayar, tarikh janji bayaran dan cagaran — semuanya direkod Pendaftar (s.21(2))
• ☐ Baca lafaz taklik, dan putuskan sama ada mahu taklik tambahan (s.22(1)) — lihat Syarat
• ☐ Jika salah satu pihak mualaf: dokumen pengislaman dan nama dalam rekod rasmi — lihat Antara agama

Soalan yang patut diselesaikan sebelum akad, bukan selepas

• ☐ Di mana kita tinggal, dan siapa menanggung sewa atau ansuran
• ☐ Berapa nafkah bulanan, dan melalui saluran apa supaya ada rekod
• ☐ Hutang masing-masing hari ini, satu demi satu
• ☐ Sama ada isteri bekerja, dan apa jadi jika dia berhenti
• ☐ Siapa penama simpanan, takaful dan akaun bank masing-masing
• ☐ Rancangan anak, dan siapa yang menjaga
• ☐ Batas hubungan dengan keluarga kedua-dua pihak
• ☐ Nama kaunselor atau orang tengah yang kedua-dua pihak hormati, sebelum ia diperlukan

3Senarai B · Permohonan kebenaran poligami di Mahkamah Syariah

Lelaki yang masih beristeri tidak boleh berkahwin lagi kecuali dengan kebenaran bertulis Mahkamah terlebih dahulu (s.23(1)). Urutannya: mohon dahulu, berkahwin kemudian.

Kumpulkan semua ini SEBELUM memfailkan

• ☐ Kad pengenalan pemohon, isteri sedia ada, bakal isteri dan walinya
• ☐ Sijil perkahwinan sedia ada, dan sijil taklik (s.26)
• ☐ Sijil lahir atau kad pengenalan setiap anak yang menjadi tanggungan
• ☐ Dokumen status bakal isteri: sijil cerai atau sijil janda (s.14(2)(b)); sijil kematian jika balu (s.14(4)(b))
• ☐ Bukti pendapatan semasa: slip gaji, penyata bank, dan penyata cukai atau rekod perniagaan jika bekerja sendiri (s.23(3))
• ☐ Senarai komitmen dan tanggungan kewangan: ansuran rumah, kereta, pinjaman peribadi, kad kredit, pinjaman pendidikan (s.23(3))
• ☐ Bilangan tanggungan sekarang, dan tanggungan yang akan wujud akibat perkahwinan itu (s.23(3))
• ☐ Kiraan kemampuan bertulis: pendapatan bersih tolak komitmen, kos rumah sedia ada dan kos rumah kedua — guna kalkulator, cetak hasilnya
• ☐ Alasan mengapa perkahwinan itu patut atau perlu, ditulis sebagai fakta (s.23(3))
• ☐ Nama dan alamat penyampaian setiap isteri sedia ada (s.23(5))
• ☐ Pernyataan sama ada izin atau pandangan isteri sedia ada telah diperoleh (s.23(3))
• ☐ Sijil kursus pra-perkahwinan, dan apa jua dokumen tambahan yang diminta negeri anda
• ☐ Semak borang, kaedah dan fi negeri anda di Prosedur ikut negeri sebelum ke kaunter
• ☐ Jangan tetapkan tarikh akad atau bayar pendahuluan majlis sebelum kebenaran bertulis diperoleh (s.23(1))

Apa yang berlaku apabila kes didengar

• ☐ Mahkamah memanggil pemohon, isteri sedia ada, bakal isteri, walinya, dan sesiapa yang boleh memberi maklumat (s.23(4))
• ☐ Perbicaraan dijalankan dalam kamera, tertutup kepada umum (s.23(4))
• ☐ Empat perkara diuji: perkahwinan itu patut atau perlu; kemampuan menanggung semua isteri dan tanggungan; layanan sama rata; dan tiada darar syarie kepada isteri sedia ada (s.23(4)(a)–(d))
• ☐ Bawa dokumen asal dan satu set salinan
• ☐ Sediakan saksi yang boleh menerangkan fakta, bukan pendapat
• ☐ Mahkamah boleh, atas permohonan mana-mana pihak, memerintahkan nafkah kepada isteri sedia ada, atau pembahagian aset yang diperoleh bersama (s.23(9))
• ☐ Pihak yang terkilan boleh merayu (s.23(6))
• ☐ Jika kebenaran diberi: Pendaftar mengeluarkan kebenaran berkahwin setelah berpuas hati kebenaran s.23 ada (s.17)
• ☐ Jika akad dibuat tanpa kebenaran: ia tidak boleh didaftarkan kecuali Mahkamah berpuas hati ia sah menurut Hukum Syarak dan memerintahkan pendaftaran (s.23(1A))
• ☐ Dan mas kahwin serta pemberian kepada isteri sedia ada menjadi hutang yang kena dibayar serta-merta (s.23(7))

4Senarai C · Untuk isteri sedia ada yang menerima notis

Menerima saman bukan bermakna keputusan sudah dibuat. Anda ialah pihak yang dipanggil untuk didengar, dan keterangan berfakta anda adalah bahagian penting dalam kes itu.

• ☐ Simpan sampul dan catat tarikh anda menerima saman (s.23(5))
• ☐ Catat nombor kes, nama mahkamah, dan setiap tarikh sebutan atau bicara
• ☐ Baca iqrar suami dengan pen: tandakan setiap angka yang anda tahu tidak tepat
• ☐ Bawa kad pengenalan, sijil perkahwinan dan sijil taklik anda
• ☐ Bawa sijil lahir atau kad pengenalan setiap anak
• ☐ Bawa senarai perbelanjaan bulanan rumah tangga yang anda tulis sendiri
• ☐ Bawa penyata bank atau resit nafkah yang benar-benar anda terima, bulan demi bulan
• ☐ Bawa bukti sumbangan anda sendiri kepada kos rumah tangga, jika ada
• ☐ Bawa bukti darar jika ada: laporan perubatan, laporan polis, rekod ditinggalkan
• ☐ Bawa nama saksi yang boleh menerangkan keadaan rumah tangga sebagai fakta
• ☐ Hadir sendiri — mahkamah memanggil isteri sedia ada untuk hadir (s.23(4))
• ☐ Anda boleh memohon nafkah untuk diri anda, atau pembahagian aset yang diperoleh bersama (s.23(9))
• ☐ Anda boleh memohon perintah nafkah secara berasingan (s.59(1)), dan menuntut tunggakan nafkah sebagai hutang (s.69(1))
• ☐ Anda boleh merayu jika terkilan dengan keputusan (s.23(6))
• ☐ Dapatkan nasihat sebelum tarikh bicara — lihat Kaunseling dan Isteri sedia ada

5Senarai D · Selepas akad: pendaftaran dan rekod

Akad yang sah dan perkahwinan yang berekod ialah dua perkara berasingan. Senarai ini menutup jurang antara keduanya.

• ☐ Pastikan Pendaftar memasukkan butiran dan taklik dalam Daftar Perkahwinan sebaik selepas akad (s.22(1))
• ☐ Catatan itu disaksikan oleh kedua-dua pihak, wali dan dua saksi, kemudian ditandatangani Pendaftar (s.22(2), s.22(3))
• ☐ Pastikan perkahwinan didaftarkan — ia kewajipan, bukan pilihan (s.25; di negeri lain, enakmen negeri)
• ☐ Ambil sijil perkahwinan — ia dikeluarkan kepada kedua-dua pihak (s.26(1))
• ☐ Ambil juga sijil taklik, yang dikeluarkan kepada setiap pihak (s.26(2))
• ☐ Semak sebelum meninggalkan kaunter: ejaan nama, nombor kad pengenalan, tarikh, tempat, nama wali dan saksi
• ☐ Semak nilai mas kahwin dan pemberian, bahagian yang belum dibayar, dan tarikh janji bayaran (s.21(2))
• ☐ Jika ada kesilapan bentuk atau isi, minta pembetulan oleh Pendaftar (s.42)
• ☐ Jika akad di luar negara: daftarkan dalam tempoh s.31; gagal hadir di hadapan Pendaftar ialah kesalahan (s.35) — lihat Nikah luar negara
• ☐ Buat dua salinan sijil, satu untuk setiap pihak, dan satu salinan digital berasingan
• ☐ Kemas kini penama simpanan pekerja, takaful dan insurans
• ☐ Kemas kini rekod majikan, rekod cukai dan maklumat tanggungan
• ☐ Tulis atau kemas kini wasiat dan rancangan hibah — lihat Faraid
• ☐ Jika perkahwinan kedua: simpan perintah kebenaran mahkamah bersama sijil, dan beri salinan kepada isteri sedia ada

6Senarai E · Jika berlaku perceraian

Senarai ini disusun supaya tiada tuntutan tertinggal. Beberapa tuntutan ada syarat masa, jadi dapatkan nasihat awal.

• ☐ Permohonan perceraian dikemukakan kepada Mahkamah dalam borang yang ditetapkan, disertai iqrar (s.47(1))
• ☐ Iqrar itu mengandungi butiran perkahwinan dan anak, fakta bidang kuasa, dan prosiding terdahulu (s.47(1)(a)–(c))
• ☐ Jika talak dilafaz di luar mahkamah tanpa kebenaran: lapor kepada Mahkamah dalam tujuh hari (s.55A(1))
• ☐ Kumpul sijil perkahwinan, sijil taklik, kad pengenalan, sijil lahir anak
• ☐ Kumpul bukti kewangan: slip gaji kedua-dua pihak, penyata bank, penyata pinjaman, bil rumah dan sekolah
• ☐ Kumpul bukti harta: geran tanah, perjanjian jual beli, dan rekod siapa membayar apa
• ☐ Kumpul rekod nafkah — tarikh, jumlah, saluran
• ☐ Pertimbangkan nafkah isteri atau bekas isteri (s.59(1)); hak itu berhenti apabila idah tamat atau isteri nusyuz (s.65(1))
• ☐ Pertimbangkan nafkah interim sementara menunggu perintah akhir (s.70(1))
• ☐ Pertimbangkan mut'ah, bagi perempuan yang diceraikan tanpa sebab yang patut (s.56)
• ☐ Pertimbangkan tunggakan nafkah: ia hutang yang boleh dituntut, boleh dibuktikan dalam kebankrapan, dan kekal hutang harta pusaka (s.69(1))
• ☐ Pertimbangkan nafkah anak (s.73(1))
• ☐ Pertimbangkan hadhanah: ibu paling berhak menjaga anak kecil (s.81(1)); hak hadhinah tamat pada umur tujuh tahun bagi lelaki dan sembilan bagi perempuan, dan boleh dilanjutkan (s.84(1))
• ☐ Pertimbangkan harta sepencarian: Mahkamah boleh membahagikan aset yang diperoleh bersama atau memerintahkan penjualannya, dan cenderung ke arah persamaan (s.122(1), s.122(2))
• ☐ Pertimbangkan hak tinggal di rumah yang didiami, selagi suami tidak dapat menyediakan tempat lain (s.71(1))
• ☐ Jika bimbang harta dilupuskan: pertimbangkan perintah melarang pelupusan aset (s.107A)
• ☐ Mas kahwin dan pemberian: hak anda di bawah Hukum Syarak tidak terjejas oleh Akta ini (s.57)
• ☐ Failkan di Mahkamah Syariah yang mempunyai bidang kuasa; borang dan fi ditetapkan negeri — lihat Talak
• ☐ Selepas perintah akhir: pastikan perceraian didaftarkan (s.55)

7Senarai F · Dokumen yang setiap keluarga patut simpan salinan sendiri

Kesulitan di mahkamah jarang kerana orang tidak benar; lebih sering kerana dia tidak dapat membuktikannya.

Apa yang disimpan

• ☐ Sijil perkahwinan dan sijil taklik (s.26)
• ☐ Kad pengenalan setiap ahli keluarga
• ☐ Sijil lahir atau kad pengenalan setiap anak
• ☐ Rekod mas kahwin dan pemberian, termasuk bahagian yang belum dibayar (s.21(2))
• ☐ Setiap perintah mahkamah: kebenaran poligami, nafkah, hadhanah, harta sepencarian
• ☐ Sijil perceraian atau sijil kematian, jika berkenaan
• ☐ Rekod nafkah bulanan: tarikh, jumlah, saluran
• ☐ Dokumen hak milik harta: geran tanah, perjanjian jual beli, penyata pinjaman
• ☐ Penama simpanan pekerja, takaful, insurans dan akaun bank
• ☐ Wasiat, hibah atau amanah — lihat Faraid
• ☐ Rekod perubatan penting setiap ahli keluarga
• ☐ Nombor telefon mahkamah, pejabat agama dan peguam yang pernah anda gunakan

Di mana dan bagaimana

• ☐ Satu fail fizikal, disusun mengikut senarai di atas, dengan indeks di muka depan
• ☐ Satu set salinan diimbas, disimpan di tempat kedua yang berasingan
• ☐ Setiap pasangan menyimpan set sendiri — jangan biarkan satu-satunya salinan anda di tangan pihak lain
• ☐ Beritahu seorang yang anda percayai di mana fail itu disimpan
• ☐ Jangan hantar imbasan kad pengenalan atau sijil ke kumpulan sembang atau simpanan awan tanpa kunci
• ☐ Semak fail ini sekali setahun: tambah yang baharu, buang yang tidak lagi berkaitan

8Apa yang senarai ini tidak boleh gantikan

Senarai semak menyusun persediaan. Ia tidak memutuskan hak, dan ia tidak menggantikan tiga perkara.

Sumber & rujukan