China, Japan and Korea: strict monogamy and guidance for Muslims

1Gambaran ringkas

Tiada satu pun bidang kuasa di Asia Timur mempunyai undang-undang keluarga Islam. Undang-undang sivil terpakai kepada semua penduduk tanpa mengira agama. Perkahwinan berkuat kuasa melalui pendaftaran pada negara, dan akad nikah di masjid tidak mempunyai kesan undang-undang sendiri. Tiada mahkamah syariah, jadi pertikaian nafkah, perceraian dan hak penjagaan dibicarakan di mahkamah sivil atau mahkamah keluarga.

2China: monogami untuk semua, termasuk Hui dan Uyghur

• Kod Sivil 2020 (Buku V, berkuat kuasa 1 Jan 2021). Kod ini menggantikan Undang-undang Perkahwinan 1980. Perkara 1041 menetapkan sistem perkahwinan berasaskan kebebasan berkahwin, monogami dan kesaksamaan lelaki dan wanita. Perkara 1042 melarang bigami dan melarang orang yang mempunyai pasangan hidup bersama dengan orang lain. Perkara 1051 menjadikan perkahwinan bigami batal, dan perkahwinan yang batal tidak mempunyai kesan undang-undang dari awal. Apabila harta dari perkahwinan batal itu dibahagikan, hak pihak dalam perkahwinan yang sah tidak boleh terjejas.
• Pendaftaran. Perkahwinan wujud hanya selepas didaftarkan di jabatan hal ehwal sivil (perkara 1049).
• Jenayah. Undang-undang Jenayah perkara 258 memperuntukkan penjara sehingga dua tahun atau tahanan jenayah bagi sesiapa yang mempunyai pasangan dan berkahwin lagi, atau yang berkahwin dengan orang yang diketahuinya sudah berpasangan. Menurut tafsiran kehakiman, hidup bersama secara terbuka sebagai suami isteri tanpa pendaftaran juga boleh menjadi bigami.
• Tiada pengecualian etnik atau agama. Peraturan monogami terpakai sama kepada Hui, Uyghur, Kazakh dan Muslim lain. Di Xinjiang, Peraturan Penyahradikalan 2017 perkara 9 menyenaraikan perkahwinan atau perceraian "melalui cara agama" tanpa prosedur undang-undang sebagai manifestasi ekstremisme. Laporan media (RFA 2020, VOA 2021) menyatakan pasangan dihukum kerana nikah tanpa sijil perkahwinan negara.
• Perceraian. Perceraian boleh dibuat melalui persetujuan di jabatan pendaftaran, tertakluk kepada tempoh bertenang 30 hari (perkara 1076–1077), atau melalui mahkamah (perkara 1079). Talak yang dilafazkan tidak membubarkan perkahwinan.

3Jepun

• Monogami. Kod Sivil perkara 732 menyatakan orang yang mempunyai pasangan tidak boleh berkahwin lagi. Perkahwinan yang melanggarnya tidak batal secara automatik tetapi boleh dibatalkan. Permohonan boleh dibuat di mahkamah keluarga oleh salah satu pihak, saudara mereka atau pendakwa raya, dan juga oleh pasangan atau bekas pasangan (perkara 744).
• Pendaftaran. Perkahwinan berkuat kuasa melalui notifikasi di bawah Akta Pendaftaran Keluarga (perkara 739(1)) di pejabat perbandaran (shiyakusho). Tanpa notifikasi, perkahwinan itu tidak sah (perkara 742).
• Jenayah. Kanun Keseksaan perkara 184 memperuntukkan penjara dengan kerja sehingga dua tahun bagi orang yang berkahwin lagi dan bagi pihak yang mengahwininya.
• Perkahwinan asing. Akta Peraturan Am bagi Pemakaian Undang-undang perkara 24(1) menetapkan bahawa pembentukan perkahwinan ditentukan oleh undang-undang kebangsaan setiap pihak. Bentuk perkahwinan pula ditentukan oleh undang-undang tempat ia dilangsungkan (perkara 24(2)), tetapi jika perkahwinan dibuat di Jepun dan salah seorang ialah warga Jepun, bentuk Jepun wajib digunakan (perkara 24(3)). Perkara 42 menolak undang-undang asing yang bercanggah dengan dasar awam. Rakyat Jepun tidak boleh berpoligami di mana-mana. Pengiktirafan perkahwinan poligami antara dua warga asing yang sah di negara asal mereka belum pasti; ia bergantung kepada isu yang dibicarakan, seperti pusaka atau nafkah (perlu disahkan). Pejabat perbandaran tidak menerima notifikasi isteri kedua (perlu disahkan).
• Komuniti Muslim. Prof. Emeritus Tanada Hirofumi (Waseda) menganggarkan kira-kira 420,000 Muslim di Jepun pada akhir 2024, berbanding 230,000 pada 2019, dengan lebih 160 masjid (dilaporkan SCMP, 2026).

4Korea Selatan

• Monogami. Akta Sivil perkara 810 menyatakan orang yang mempunyai pasangan tidak boleh berkahwin lagi. Perkahwinan bigami tidak batal dengan sendirinya; ia ialah alasan pembatalan (perkara 816). Tuntutan pembatalan boleh dibawa oleh pihak itu sendiri, pasangannya, saudara tertentu atau pendakwa raya, dan perkahwinan itu kekal sah sehingga dibatalkan.
• Pendaftaran. Perkahwinan berkuat kuasa melalui laporan di bawah Akta Pendaftaran Hubungan Keluarga (Akta Sivil perkara 812).
• Tiada jenayah bigami. Akta Jenayah Korea tidak menjadikan bigami satu kesalahan; kesannya hanya dari segi sivil. Zina pula tidak lagi menjadi jenayah sejak Mahkamah Perlembagaan memutuskannya tidak berperlembagaan pada 26 Februari 2015.
• Perceraian. Perceraian boleh dibuat melalui persetujuan, yang disahkan mahkamah keluarga dan dilaporkan (perkara 834), atau melalui keputusan mahkamah atas alasan dalam perkara 840.

5Taiwan dan Hong Kong

• Taiwan. Kod Sivil perkara 985 melarang orang yang mempunyai pasangan berkahwin lagi, atau berkahwin dengan dua orang serentak. Perkara 988 menjadikan perkahwinan seperti itu batal. Pengecualian diberi jika pihak-pihak berkahwin dengan niat baik dan tanpa kecuaian, bergantung pada perceraian atau keputusan mahkamah terdahulu yang kemudiannya terbatal. Perkahwinan wajib didaftarkan (perkara 982). Bigami ialah jenayah di bawah Kod Jenayah perkara 237: penjara sehingga lima tahun, dan pihak yang satu lagi dikenakan hukuman yang sama.
• Hong Kong. Sejak 7 Oktober 1971, Marriage Reform Ordinance (Cap. 178) s.4 mentakrifkan perkahwinan sebagai kesatuan sukarela seumur hidup antara seorang lelaki dan seorang wanita. Status gundik (concubine) yang diambil sebelum tarikh itu dilindungi (s.5). Perkahwinan asing diiktiraf mengikut Married Persons Status Ordinance (Cap. 182) s.2(2) jika sah di tempat ia dilangsungkan, kedua-dua pihak berkeupayaan di bawah undang-undang domisil asal, dan tidak bercanggah dengan hati nurani mahkamah. Perkahwinan semasa salah satu pihak masih berkahwin adalah batal (Matrimonial Causes Ordinance, Cap. 179, s.20(1)(c)). Bigami boleh dihukum penjara sehingga tujuh tahun (Offences Against the Person Ordinance, Cap. 212, s.45).

6Panduan untuk Muslim: pendaftaran dahulu, kemudian nikah

Dalam sistem ini, susunan yang selamat ialah daftar sivil dan akad nikah syarie, dan kedua-duanya perlu dibuat. Pendaftaran memberi perlindungan undang-undang, manakala akad memenuhi tuntutan syarak.

1. Dokumen. Dapatkan sijil status bujang atau cerai daripada negara asal, diterjemah dan disahkan. Bagi rakyat Malaysia, sijil ini biasanya diurus melalui Kedutaan Malaysia.
2. Daftar perkahwinan sivil. Daftar di jabatan hal ehwal sivil (China), pejabat perbandaran (Jepun), pejabat daerah (Korea), atau Pejabat Pendaftaran Perkahwinan (Hong Kong).
3. Akad nikah. Akad boleh dibuat di masjid atau oleh imam komuniti, dengan wali, dua saksi dan mahar. Jika wali tidak hadir, wakalah atau wali hakim perlu diatur mengikut mazhab; lihat wali.
4. Daftar di Malaysia. Rakyat Malaysia perlu mendaftarkan perkahwinan di kedutaan atau pejabat agama negeri dalam tempoh yang ditetapkan enakmen negeri. Lihat pengiktirafan perkahwinan luar negara.

7Poligami: akibat praktikal

• Isteri kedua tidak boleh didaftarkan di mana-mana bidang kuasa ini. Jika suami mendaftar perkahwinan kedua, ia batal atau boleh dibatalkan, dan di China, Jepun, Taiwan dan Hong Kong ia boleh membawa pertuduhan jenayah bigami.
• Nikah agama sahaja bermaksud isteri kedua tiada hak nafkah, harta sepencarian atau pusaka di bawah undang-undang tempatan. Anak juga mungkin perlu melalui prosedur pengakuan bapa (ninchi di Jepun) untuk mendapat status (perlu disahkan). Di China, hidup bersama secara terbuka sebagai suami isteri boleh dianggap bigami (Undang-undang Jenayah perkara 258).
• Imigresen. Visa tanggungan pasangan biasanya terhad kepada seorang pasangan yang sah (perlu disahkan bagi setiap negara).
• Hukum syarak. Poligami diharuskan dengan syarat adil dan mampu (Surah an-Nisa' 4:3), tetapi ia tidak wajib. Mematuhi undang-undang negara tempat tinggal untuk tidak berpoligami tidak bercanggah dengan akidah, dan perjanjian yang dimeterai untuk tinggal di sana wajib dihormati (Surah al-Ma'idah 5:1). Lihat Muslim minoriti.

8Apa yang perlu diketahui oleh rakyat Malaysia

• Kebenaran Mahkamah Syariah. Lelaki Islam yang bermastautin di Malaysia tetap memerlukan kebenaran bertulis Mahkamah Syariah sebelum berpoligami, walaupun akad dibuat di luar negara (Akta 303 s.23 dan enakmen negeri yang setara). Berkahwin tanpa kebenaran ialah satu kesalahan (Akta 303 s.123). Kebenaran Mahkamah Syariah juga tidak menjadikan perkahwinan kedua sah di China, Jepun, Korea, Taiwan atau Hong Kong.
• Pelajar dan pekerja. Jika berkahwin semasa belajar atau bekerja di sana, daftarkan perkahwinan secara sivil dan juga di Malaysia. Nikah "di masjid sahaja" tidak diiktiraf oleh negara tuan rumah dan mungkin sukar didaftarkan semula di Malaysia.
• Perceraian. Perceraian sivil di sana tidak semestinya menamatkan perkahwinan di sisi Mahkamah Syariah Malaysia, dan talak yang dilafazkan tidak membubarkan perkahwinan sivil di sana. Selesaikan kedua-duanya. Lihat talak dan kahwin rentas sempadan.

Sumber & rujukan